Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, “İdeal cəmiyyətə doğru” adlı məhdəviyyət silsiləsi İmam Zaman (ə.f) ilə bağlı maarif və təlimlərin yayılması və bu sahədəki dini biliklərin daha dərindən mənimsənilməsi məqsədilə oxuculara təqdim olunur.
Məhdəviyyət etiqadı İslamın, xüsusilə də şiə məzhəbinin ən mühüm və əsas etiqadi dayaqlarından biridir. Bu inanc əsrlər boyu milyonlarla insanın qəlbində ümid, ədalət və ilahi gələcək arzusu kimi yaşamışdır. Şübhəsiz ki, insanların qəlbində daha dərin kök salan, həqiqətə daha yaxın olan etiqadlar həmişə mənfəətpərəst və fürsətçi şəxslərin diqqət mərkəzində olmuşdur. Onlar belə müqəddəs inanclardan öz şəxsi maraqları naminə istifadə etməyə çalışmışlar.
Məhdəviyyət təlimi də özünün yüksək mənəvi cazibəsi, geniş ictimai təsiri və insanların fitrəti ilə uyğunluğu səbəbindən tarix boyu müxtəlif sui-istifadələrə məruz qalmışdır. Bu müqəddəs əqidədən istifadə edərək insanları aldatmağa çalışan şəxslər və məhdəviyyət adı altında meydana çıxan azğın cərəyanlar bunun ən aydın nümunələridir. Tarix boyunca yaranmış müxtəlif sapqın firqələrin keçmişi bu həqiqətin açıq göstəricisidir. Buna görə də bu cür sapmaların səbəblərini araşdırmaq və onların mahiyyətini tanımaq, gələcəkdə eyni yanlışlıqların təkrarlanmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
Yalançı naiblik iddiası – Böyük sapmaların başlanğıcı
İmam Həsən Əskərinin (ə) şəhadətindən sonra kiçik qeybət dövrü başladı və bununla da imamla birbaşa əlaqə imkanı aradan qalxdı. Bu həssas mərhələdə xüsusi naiblər şiələrin birliyinin qorunması, dini məsələlərin izahı və İmam Zamanın (ə.f) göstərişlərinin möminlərə çatdırılması istiqamətində mühüm və məsuliyyətli vəzifə yerinə yetirirdilər.
Lakin məhz bu dövrdə zəif imanlı, dünyapərəst və yanlış düşüncəli bəzi şəxslər müxtəlif məqsədlərlə özlərini İmam Zamanın (ə.f) xüsusi nümayəndəsi və ya naibi kimi təqdim etməyə başladılar. Onların bu əsassız iddiaları sonradan bir sıra böyük etiqadi sapmaların yaranmasına zəmin yaratdı.
1. İmanın zəifliyi
Yalançı naiblik iddialarının meydana çıxmasının əsas səbəblərindən biri dini inancın zəifliyi və mənəviyyatın az olması olmuşdur. Güclü iman sahibi olan insan heç vaxt məsum imamın göstərişlərinə qarşı çıxmaz və haqq yoldan uzaqlaşmaz.
Bu sahədə ən məşhur nümunələrdən biri Şəlməğanidir. O, İmam Həsən Əskərinin (ə) səhabələrindən sayılır, öz dövrünün tanınmış alim, yazıçı və hədis alimlərindən biri kimi tanınırdı. Əhli-beyt (ə) maarifini əks etdirən çoxsaylı əsərlərin müəllifi olmuş və uzun müddət elm əhli arasında nüfuz qazanmışdı. (Rical Nəccaşi, c.2, səh.239)
Lakin sonradan etiqadi və fikri baxımdan haqq yoldan uzaqlaşaraq azğınlığa sürükləndi. O, rəvayətləri təhrif edir, bəzi mətnlərə öz istədiyi əlavələri edir, bəzi hissələri isə dəyişdirirdi. Tarix və rical mənbələri onun bu təhlükəli sapmasını açıq şəkildə qeyd etmiş və xəbərdarlıq etmişlər.
2. İmamın mallarına tamah salmaq
Kiçik qeybət dövründə yalançı naiblik iddialarının meydana çıxmasının əsas səbəblərindən biri də maddi mənfəət əldə etmək və İmam Zamanın (ə.f) adına toplanan vəsaitlərə sahib çıxmaq istəyi idi. Bəzi şəxslər bu müqəddəs məqamdan sui-istifadə edərək özlərini həzrətin nümayəndəsi kimi təqdim edir, beləliklə də möminlərin etimadını qazanmağa və maddi imkanları nəzarətə götürməyə çalışırdılar.
Bu şəxslərdən biri Əbutahir Məhəmməd ibn Əli ibn Bilal olmuşdur. O, fəaliyyətinin ilk illərində İmam Həsən Əskərinin (ə) etimad göstərdiyi şəxslərdən sayılır və həzrətdən bir sıra hədislər nəql edirdi. Lakin zaman keçdikcə nəfsani istəklərə uyaraq haqq yoldan uzaqlaşdı və Əhli-beyt (ə) məktəbinin məzəmmət etdiyi şəxslər sırasına daxil oldu.
Əli ibn Bilal sonradan özünü İmam Məhdinin (ə.f) öz nümayəndəsi kimi təqdim etdi və İmam Zamanın (ə.f) təyin etdiyi xüsusi naibini inkar etdi və İmam Zamanın (ə.f) hüzuruna çatdırılması üçün ona etibar edilən əmanət və vəsaitlərə xəyanət göstərdi. (Kitab əl-qeybət, səh. 400)
3. Şöhrətpərəstlik
Yalançı etiqadların və uydurma məzhəblərin yaranmasında mühüm rol oynayan amillərdən biri də şöhrətpərəstlikdir. İnsanların diqqət mərkəzində olmaq, nüfuz qazanmaq, özünü digərlərindən üstün göstərmək və cəmiyyətdə xüsusi mövqe əldə etmək arzusu bir çox hallarda insanı haqq yoldan uzaqlaşdırır.
Şöhrət və məqam sevgisi əxlaq baxımından bəyənilməyən xüsusiyyətlərdəndir. Belə bir ruhiyyə insanı tədricən həqiqətdən uzaqlaşdıraraq onu təhlükəli və zərərli iddialar irəli sürməyə sövq edir. Tarix boyu bir çox yalançı naib və saxta dini lider məhz bu mənəvi zəifliyin təsiri altında ortaya çıxmışdır.
4. Siyasi məqsədlər
Yalançı naiblik iddialarının meydana çıxmasında siyasi məqsədlər də mühüm rol oynamışdır. İslam və şiəlik düşmənləri bəzən birbaşa, bəzən isə dolayı yollarla şiələrin etiqad birliyini zəiflətmək, onların arasında ixtilaf yaratmaq və cəmiyyəti parçalamaq üçün belə şəxslərdən istifadə etmişlər.
Bu məqsədlə müəyyən adamlar xüsusi şəkildə hazırlanır, müxtəlif vasitələrlə dəstəklənir və onlara nümayəndəlik və ya naiblik iddiası irəli sürmək üçün şərait yaradılırdı. Məqsəd şiə cəmiyyətinin dini birliyini sarsıtmaq, insanları həqiqi dini rəhbərlikdən uzaqlaşdırmaq və etiqadi qarışıqlıq yaratmaq idi.
Bu qəbildən olan ən tanınmış nümunələrdən biri tərəfdarları arasında “Bab” (naiblik) adı ilə məşhurlaşan və babilik yəni naiblik cərəyanının əsasını qoyan Seyid Əli Məhəmməd Şirazidir (1235–1266 h.q.). Onun fəaliyyəti sonrakı dövrlərdə ciddi etiqadi və ictimai sapmaların meydana gəlməsinə zəmin yaratmışdır.
Bu mövzuların ardı var …
Mənbə: “Dərsnamei Məhdəviyyət” kitabından müəyyən dəyişiklərlə
Müəllif: Xudamurad Səlimiyan
Rəyiniz