Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, aşağıdakı mətndə Babilliyin və Bəhailiyin fərqlərinə, eləcə də onların formalaşma prosesinə nəzər salınır.
Babillik və Bəhailik eyni deyil, lakin Bəhailik Babillik hərəkatının daxilindən meydana gəlib.
Bu iki hərəkat arasındakı fərqi anlamaq üçün təxminən iki əsr əvvələ qayıtmaq lazımdır. Həmin dövrdə İranda Seyid Əli Məhəmməd Şirazi 1260-cı (1844-cü miladi ilə üst-üstə düşür) hicri-qəməri ilində yeni bir iddia irəli sürdü və bir qrup insan ona qoşuldu.
Seyid Əli Məhəmməd Şirazi sonralar «Bab» adı ilə məşhurlaşdı. «Bab» sözü «qapı» və «vasitə» mənasını verir. O, əvvəlcə özünü «Bab», yəni İmam Məhdi (ə.f) ilə əlaqə yaratmaq üçün vasitə kimi təqdim edirdi. Məhz buna görə də ona bu ad verilmişdi.
Lakin o, tədricən öz iddialarını genişləndirdi və özünü sadəcə bir vasitə olmaqdan daha üstün bir məqamda təqdim etməyə başladı. Bu iddialar şiələrin İmam Məhdi (ə.f) haqqında etiqadları ilə əsaslı şəkildə fərqlənirdi və Babillik hərəkatının formalaşması üçün zəmin yaratdı.
Bab öz yazılarında həmçinin özündən sonra bir şəxsiyyətin gələcəyini xəbər verir və həmin şəxsi «Mən yuzhiruhullah», yəni «Allahın aşkar edəcəyi şəxs» ifadəsi ilə təqdim edirdi. Bu vəd sonralar Bəhailiyin meydana gəlməsində mühüm rol oynadı.
Əmir Kəbirin Babilliklə mübarizəsi
Babilliyin yayılması ilə bu hərəkat yalnız etiqadi məsələ olaraq qalmadı və bəzi bölgələrdə babilər ilə Qacar hökuməti arasında qarşıdurmalar baş verdi.
Belə bir şəraitdə Əmir Kəbir Babilliyin yayılmasına və onun şiələrin məhdudiyyətçilik və İmam Məhdinin (ə.f) zühuru ilə bağlı əsas etiqadlarından uzaqlaşmasına qarşı mübarizə apardı.
Onun baxışına görə, Babın İmam Məhdinin (ə.f) məqamı ilə bağlı iddiaları və sonradan öz məqamı haqqında irəli sürdüyü yeni iddialar məhdudiyyətçilik məsələsində ciddi bir sapma idi. Babilliyin yaratdığı ictimai və siyasi nəticələrlə yanaşı, bu məsələyə qarşı da mübarizə aparılmalı idi.
Nəhayət, Əmir Kəbirin əmri ilə Bab 1266-cı hicri-qəməri ilində Təbrizdə edam edildi. (Seyid Əli Məhəmməd Babın istintaq və məhkəmə prosesi ilə bağlı mətnlər də tarixi mənbələrdə mövcuddur. Bu mətnin öyrənilməsi, eləcə də məhkəmədə ona ünvanlanan sualların və verilən cavabların nəzərdən keçirilməsi onun dini bilik və düşüncə səviyyəsi, həmçinin söylədiklərindəki ziddiyyətlər barədə daha aydın təsəvvür yaratmağa imkan verə bilər.)
Bəhailik nə vaxt formalaşdı?
Babın edamından sonra onun tərəfdarları arasında rəhbərlik və Babillik yolunun davam etdirilməsi məsələsində fikir ayrılığı yarandı. Bu prosesdə Babın tərəfdarlarından olan Mirzə Hüseynəli Nuri, Bəhaullah adı ilə tanınan şəxs tədricən yeni bir iddia irəli sürdü.
Bəhaullah nəhayət, Babın gəlişini xəbər verdiyi həmin vəd olunmuş şəxs olduğunu elan etdi. Bundan sonra onun tərəfdarları digər babilərdən ayrıldılar və zaman keçdikcə Bəhailik adı ilə yeni bir hərəkat formalaşdı. Bu hərəkat sonralar özünəməxsus təlim və təşkilati struktura malik oldu.
Beləliklə, Babillik və Bəhailik vahid bir hərəkatın iki fərqli adı deyil. Babillik Seyid Əli Məhəmməd Babın iddiaları ilə başladı, Bəhailik isə bir neçə il sonra həmin hərəkatın daxilindən və Bəhaullahın «Mən yuzhiruhullah» barədə irəli sürdüyü iddia əsasında formalaşdı.
Bəs bu gün vəziyyət necədir?
Bu gün Babillik müstəqil və geniş yayılmış bir hərəkat kimi faktiki olaraq mövcudluğunu davam etdirməyib. Babilərin böyük hissəsi sonrakı proseslərdə müxtəlif hərəkatlara qoşuldu və bunların içərisində ən mühümü Bəhailik oldu.
Buna görə də bu gün bəhailərin yanında ayrıca böyük və müstəqil «babilər» icması mövcud deyil. Bəhailər özlərini Bəhaullahın gətirdiyi dinin davamçıları hesab edir və Babı öz dinlərinin tarixində əvvəlki mərhələnin başlanğıcını qoyan şəxs kimi təqdim edirlər.
Rəyiniz