Hövzə Xəbər Agentliyi | 2020-ci ildə «Parazit» filmi «Ən yaxşı film» nominasiyasında Oskar mükafatını qazandıqda, çoxları bunun Koreya dalğasının zirvəsi olduğunu düşündü. Lakin altı il sonra K-pop qruplarının ABŞ-dakı stadionları doldurması və Koreya məzmun sənayesinin gəlirlərinin 100 milyard dollardan çox olması göstərir ki, burada sadəcə əyləncə trendindən daha böyük bir proses baş verir.
Cənubi Koreya 1990-cı illərin sonlarından, Asiya maliyyə böhranından sonra mədəniyyət sənayesini milli strateji prioritet kimi müəyyənləşdirdi. Lakin bu gün şahidi olduğumuz proses artıq yalnız mədəniyyət məhsullarının — film, musiqi və qidanın — ixracından ibarət deyil. Koreya eyni zamanda bir «dünyagörüşünü» də ixrac etməyə çalışır və bunun əsas vasitəsi onun ən böyük mədəni məhsulu olan BTS qrupudur.
Bu qrupun fəaliyyətinin son onilliyinə nəzər saldıqda maraqlı bir model görünür: anlayışların tədricən simvolik örtükdən açıq ifadəyə doğru hərəkət etdiyi bir yol.
2016-cı ildə «Wings» albomu Herman Hessenin «Demian» romanından ilhamlanaraq hazırlanmışdı. Romanın qəhrəmanı «Abraxas» adlı bir tanrıya çatmaq üçün ənənəvi xeyir və şər anlayışlarının hüdudlarını aşmalıdır. Bu tanrı isə işıq və qaranlığı, xeyir və şəri özündə birləşdirir. Qrupun lideri RM həmin albomun treylerlərində bu kitabın bəzi hissələrini rəsmi şəkildə pərəstişkarları üçün səsləndirmişdi.
Bir neçə il sonra «Map of the Soul» layihəsində BTS Yunq psixologiyasından bəhrələndi və bu dəfə «günah» anlayışının yerini «kölgə» kimi anlayışlar tutdu: daxili qaranlıq artıq tövbə edilməli olan bir şey deyil, əksinə, «əsl mənliyin» qəbul edilməli olan bir hissəsi kimi təqdim edilirdi.
Bu istiqamətdə «Özünü sev» adlı qlobal kampaniyalar və RM-in 2018-ci ildə BMT-də etdiyi çıxış milyonlarla yeniyetmə ilə ilk baxışdan zərərsiz görünən özünəqayğı mesajını paylaşdı. Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, bu mesajlar tədricən «özünü sevmək» anlayışından daha irəli gedərək belə bir fikrə yaxınlaşdı: «doğru ilə yanlışı müəyyən edən yeganə meyar insanın özüdür»; nə din, nə ənənə, nə də ailə.
Maraqlıdır ki, bu model qrup üzvlərinin hərbi xidmət dövründən sonra 2026-cı ildə «Arirang» albomu ilə geri qayıtmalarından sonra daha açıq şəkildə ortaya çıxdı. Koreyanın folklor köklərinə qayıdış kimi təqdim olunması nəzərdə tutulan bu albom sonda «Hooligan» kimi kliplərlə müşayiət olundu. Həmin klip gözəl estetik üslubda xaos və məqsədsiz üsyan dünyasını təsvir edir. «SWIM» isə Arirang əfsanəsinin sədaqət motivini çoxsaylı və keçici emosional münasibətlər hekayəsinə çevirir. Maraqlıdır ki, «Pitchfork» bu albomu «generic» adlandıraraq onu «Koreyanın Qərbin təsdiqinə olan istəyinin» göstəricisi kimi qiymətləndirib.
Bəlkə də deyə bilərsiniz ki, bunlar sadəcə əyləncə sənayesinin məhsullarıdır. Lakin məsələ burasındadır ki, BTS təsadüfi şəkildə meydana çıxmış bir məhsul deyil, şüurlu şəkildə qəbul edilmiş qərarın nəticəsidir. 2015-ci ildən etibarən qrupun prodüser şirkəti — «Big Hit», hazırda isə HYBE — rəsmi şəkildə «Bangtan Universe» adlı bir «narrativ dünya» formalaşdırdı. Bu, xüsusi yaradıcı komandaya malik multimedia layihəsi idi və onun tərkibinə musiqi klipləri, vebtunlar, roman və hətta mobil oyun daxil idi. Bu isə o deməkdir ki, qrupun təqdim etdiyi hekayə əvvəldən məqsədyönlü şəkildə planlaşdırılmış layihənin məhsulu olub, sadəcə bir neçə sənətçinin ayrı-ayrı yaradıcılıq nümunələrindən ibarət olmayıb.
Koreya bu modeli milli səviyyədə də həyata keçirir: məzmun sənayesi rəsmi olaraq strateji sənaye elan edilib, bu sahəyə dövlət büdcəsindən ayrılan vəsait hər il ikirəqəmli artım nümayiş etdirir. Hətta K-pop ulduzlarının birbaşa iştirakı ilə populyar mədəniyyət mübadiləsi üzrə prezident komitəsi də yaradılıb.
Koreya dalğasından ortaya çıxan artıq yalnız əyləncə deyil. Bu layihə mədəniyyət ixracı ilə yanaşı, insan modelini də təqdim edir: xeyir və şəri müəyyən edən yeganə meyarın insanın özü olduğu insan; kimliyini ailədən, dindən və ənənədən deyil, qlobal bir fanat icmasına mənsub olmaqdan götürən insan.
Bu modelin bizim kimi cəmiyyətlər üçün arzuolunan, yoxsa təhlükəli olması sualına açıq gözlərlə cavab vermək lazımdır — nə cəlbedici mədəniyyət nümunəsinə kor-koranə heyranlıqla, nə də bu hadisənin dünya gənclərinin dünyagörüşünün yenidən formalaşmasında malik olduğu real gücü inkar etməklə.
Huda Mənsurixah, «Hatif Şərq» Beynəlxalq İnstitutunun rəhbəri.
Rəyiniz