Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, Qum Alul-Beyt (ə) Beynəlxalq Universitetində Elm, Sivilizasiya və İrfan İnstitutunun İslam elmləri üzrə texnoloji məhsullarının təqdimat mərasimi çərçivəsində «süni intellekt teologiyası» adlı ilk dərs vəsaiti ilə bağlı yeni məlumatlar təqdim olunub.
İslam Mədəniyyəti və Araşdırmaları İnstitutunun professoru, eyni zamanda «süni intellekt teologiyası» adlı ilk dərs vəsaitinin müəllifi Höccətül-İslam vəl-müslimin Qasim Tərxan süni intellektin mədəni və sosial nəticələrinə toxunaraq bildirib ki, bu məsələlərin bir qismi hazırda Qərb ölkələrində müzakirə olunur və artıq öz mədəni və sosial təsirlərini göstərməkdədir. Buna görə də bu mövzuların cəmiyyətimizə daxil olmasını gözləmək və yalnız bundan sonra onlar barədə düşünmək düzgün yanaşma deyil.
«Dini süni intellekt» ilk dərs vəsaitinin müəllifi vurğulayıb ki, bu məsələlər geniş şəkildə yayılmadan əvvəl gənclərin və ali təhsil məzunlarının etiqadi baxışları ilə bağlı qabaqlayıcı tədbirlər görülməli, onlara elmi və əsaslandırılmış cavablar təqdim edilməlidir.
O əlavə edib: Bu dərs vəsaiti məhz bu istiqamətdə atılan ilkin addım kimi qiymətləndirilə bilər. Məqsəd ölkənin elmi və dini ictimaiyyətini süni intellektin etiqad sahəsində yaratdığı suallarla tanış etmək və bu suallara cavab verməyə hazırlamaqdır.
«Dini süni intellekt» 16 dərsdən ibarətdir
Əsərin müəllifi kitabın strukturunu izah edərək bildirib ki, dərs vəsaiti 16 dərsdən ibarətdir və mövzuların əsas anlayış və prinsiplərdən başlanaraq daha sonra İslam kəlamının müxtəlif sahələrinin ixtisaslaşmış şəkildə araşdırılması istiqamətində təqdim edilməsinə çalışılıb.
O əlavə edib: İlk dərslərdə süni intellektin tərifi, ilahiyyatın tərifi, təsviri ilahiyyatla əlavə ilahiyyat arasındakı fərq, eləcə də ilahiyyat və süni intellekt arasındakı əlaqə kimi əsas anlayış və ümumi məsələlər izah edilib.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Tərxan əlavə edib: Daha sonra güclü süni intellektin reallaşdırılmasının mümkünlüyü, bu məsələyə dair tərəfdar və əleyhdar mövqelər, həmçinin İslam kəlamının bu məsələyə yanaşması araşdırılıb.
O davam edib: Bundan əlavə, «hesablamacılıq» və süni intellektin bəzi nəzəri əsaslarına yönəlmiş fəlsəfi tənqidlər, eləcə də dinlə koqnitiv paradiqma arasında müxtəlif qarşılıqlı əlaqə modelləri nəzərdən keçirilib.
Teologiya | Süni intellektin kəlam elminin məsələlərinə girişin ilk mərhələsi
Höccətül-İslam vəl-müslimin Tərxan kitabın teologiya (Allahşünaslıq) bölməsinə toxunaraq bildirib ki, ilkin məsələlərdən sonra İslam və şiə kəlamı mövzularına keçilib və dərslərin bir hissəsi teologiya (Allahşünaslıq) məsələlərinə həsr olunub.
O əlavə edib: Bu bölmədə ilahi qüdrət, yaradıcılıq, ilahilik və dini təcrübə kimi məsələlər araşdırılıb və onların süni intellektin yaratdığı dəyişikliklərlə əlaqəsi nəzərdən keçirilib.
Süni intellekt və insan anlayışının yenidən müəyyənləşdirilməsi
«Dini süni intellekt» kitabının müəllifi bildirib ki, əsərin mühüm bir hissəsi insanşünaslıq məsələlərinə həsr olunub. Çünki süni intellekt insanın mahiyyəti, fitrəti, iradə azadlığı və həyatın mənası ilə bağlı bir sıra mühüm suallar ortaya qoyub.
O əlavə edib ki, altıncı dərsdən doqquzuncu dərsə qədər olan mövzular insanşünaslıq məsələlərinə həsr edilib və bu bölmədə insanın fitrətə malik olması, iradə azadlığı və həyatın mənası kimi mövzular ətraflı şəkildə araşdırılıb.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Tərxan vurğulayıb ki, bu sahədə mühüm suallardan biri belədir: Süni intellektin inkişafı və insan xüsusiyyətlərinin bəzilərinin modelləşdirilməsi imkanının yaranması fonunda insanı texnologiyadan fərqləndirən xüsusiyyətlər hansılardır və insanın iradə azadlığı ilə fitrətinin mövqeyi necə izah edilməlidir?
Süni intellekt dövründə dünyaşünaslıq və bəşəriyyətin gələcəyinin araşdırılması
O, sözünə davam edərək bildirib ki, onuncu və on birinci dərslər dünyaşünaslıq məsələlərinə həsr olunub və bu bölmədə nəticə, dünyanın məqsədyönlülüyü, ilahi qanunauyğunluqlar və dünyanın gələcəyi kimi məsələlər araşdırılıb.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Tərxan əlavə edib ki, bu bölmədə süni intellektin gələcəyi ilə bağlı müxtəlif ssenariləri dünyaşünaslıq prinsipləri və ilahi qanunauyğunluqlarla birlikdə təhlil etməyə çalışmışıq.
Süni intellekt Qurani-Kərim ilə bağlı suallara cavab verə bilərmi?
«Dini süni intellekt» kitabının müəllifi əsərin digər mühüm istiqamətlərindən birinin rəhbər və hidayətçi anlayışının araşdırılması olduğunu bildirərək deyib ki, on ikinci və on üçüncü dərslər bu məsələyə həsr olunub və həmin bölmədə Qurani-Kərim və dini rəhbərlik məsələləri araşdırılıb.
O davam edib: Bu sahədə ortaya çıxan yeni suallardan biri budur ki, süni intellekt elə bir mərhələyə çata bilərmi ki, Qurani-Kərim ilə bağlı suallara meydan oxusun və texnologiya Qurani-Kərimin rəqabətə çağırdığı sahədə rəqabət iddiası irəli sürsün?
Höccətül-İslam vəl-müslimin Tərxan vurğulayıb ki, bu suallar İslamın kəlam elmi baxımından dəqiq, elmi və əsaslandırılmış şəkildə araşdırılmalı olan mühüm məsələlər sırasındadır.
Sonrakı həyatın araşdırılması və süni intellektin yaratdığı çağırışlar
O əlavə edib ki, on dördüncü dərsdən on altıncı dərsə qədər olan mövzular da sonrakı həyatın araşdırılmasına həsr olunub və insanın gələcəyi, ölüm, əbədilik və qiyamət kimi məsələlər yeni texnologiyaların inkişafı ilə əlaqəli şəkildə araşdırılıb.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Tərxan bu dərs vəsaitinin hərtərəfli xarakter daşıdığını vurğulayaraq deyib: Bu 16 dərsdə süni intellektin ortaya çıxardığı mühüm etiqadi sualların məcmusunu müəyyənləşdirməyə və İslam mənbələrindən, eləcə də dünyada aparılmış araşdırmalardan istifadə etməklə onları şiə məzhəbinin kəlam elmi baxımından təhlil etməyə çalışmışıq.
O bildirib ki, əsərin hazırlanması zamanı ilahiyyat, süni intellekt və etiqadi məsələlər barədə Qərbin elmi mühitində irəli sürülən mövzular, eləcə də latın dilli mənbələr də nəzərə alınıb. Bununla da sözügedən çağırışlar barədə daha əhatəli və hərtərəfli təsəvvür yaratmaq məqsədi qarşıya qoyulub.
Dini mütəfəkkirlərin texnologiya sahəsində fəal iştirakının zəruriliyi
Höccətül-İslam vəl-müslimin Tərxan sonda vurğulayıb: Süni intellekt artıq yalnız texniki və mühəndislik məsələsi deyil, fəlsəfə, mədəniyyət, sosial və etiqadi sahələrə də daxil olub. Buna görə də dini mütəfəkkirlər bu texnologiyanı və onun doğurduğu nəticələri dərindən və dəqiq şəkildə tanımalı, elmi və dini cavabların hazırlanması prosesində fəal iştirak etməlidirlər.
O əlavə edib: «dini süni intellekt» bu istiqamətin başlanması üçün atılmış kiçik bir addımdır. Məqsəd texnologiya elmi ilə İslam maarifi arasında elmi dialoqun formalaşmasına zəmin yaratmaq və yeni sual və çağırışlar etiqadi və mədəni böhranlara çevrilməzdən əvvəl dini cəmiyyətin onlar üçün elmi və əsaslandırılmış cavablar hazırlaya bilməsinə imkan yaratmaqdır.
Xəbərin sonu
Rəyiniz