Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, ailə məsələləri üzrə mütəxəssis Höccətül-İslam vəl-Müslimin Rza Yusifzadə “telefon asılılığı” ilə bağlı suala cavabında bu hadisəni psixoloji baxımdan təhlil edərək, sözügedən asılılığın idarə olunması üçün bir sıra həll yolları təqdim edir.
Sual:
* Mən özümü telefondan asılı hiss edirəm. Nə etməliyəm?
Höccətül-İslam vəl-Müslimin Rza Yusifzadənin cavabı:
Telefon və sosial şəbəkə asılılığı həqiqətən mövcuddur. Bəzi araşdırmalara görə, sosial şəbəkə və kompüter oyunlarına aludəlik beyində heroin asılılığında yaranan problemlərlə eyni mexanizmlərə səbəb ola bilər.
İnternet və sosial şəbəkə asılılığı ilə bağlı çoxsaylı araşdırmalar aparılıb. Beynəlxalq səviyyədə internet və sosial şəbəkə asılılığını müəyyənləşdirmək üçün testlər mövcuddur. Çin, Yaponiya və ABŞ-da media asılılığından xilas olmaq üçün xüsusi mərkəzlər və düşərgələr də fəaliyyət göstərir.
Psixi pozuntularla bağlı DSM kitabında da bu məsələyə asılılıq və kompulsiv davranışlarla bağlı bölmədə toxunulur. Orada qeyd edilir ki, bu cür problemlər mövcuddur, lakin hələ rəsmi psixi pozuntu kimi qəbul edilməyib. Gələcək nəşrlərdə bunun ayrıca psixi pozuntu kimi tanınacağı ehtimal olunur.
Telefon istifadəsində “asılılıq” dedikdə kompulsiv istifadə nəzərdə tutulur. Yəni insan özünü idarə edə bilmir və hətta iki dəqiqə belə telefonunu kənara qoya bilmir. Bu, ciddi problemdir.
Lakin bəzən insan telefondan həddindən artıq istifadə edir və çox vaxt keçirir. Bu halı idarə etmək daha asandır və mütləq asılılıq demək deyil. Buna görə də özümüzə və övladlarımıza dərhal “asılı” damğası vurmamalıyıq. Çünki asılılıq əlamətləri olan bir pozuntudur. Bu əlamətlər müşahidə olunarsa, daha ciddi araşdırmaya ehtiyac yarana bilər.
Telefon asılılığının müxtəlif səbəbləri var. İnsan stressdən, yorğunluqdan, işsizlikdən və darıxmaqdan uzaqlaşmaq üçün telefona sığınır. Bəzən isə “FOMO” — nəyisə qaçırmaq qorxusu meydana çıxır. İnsan yeni xəbər və ya paylaşımı qaçırmamaq üçün daim telefonunu yoxlayır. Sanki sosial şəbəkələrdən geri qalmaqdan və nəyisə əldən verməkdən qorxur.
FOMO başqalarından geri qalmaq və məlumatları qaçırmaq qorxusudur. İnsan düşünür: Paylaşımları hamıdan əvvəl görməli və xəbərləri dərhal izləməliyəm. Əyləncənin olmaması, plansızlıq və sosial şəbəkələrin öz cəlbediciliyi də bu prosesə təsir edir. Başqa sözlə, bu, müxtəlif amillərin birgə təsir etdiyi çoxfaktorlu problemdir.
Nə etməliyik?
İlk növbədə media istifadəsi ilə bağlı özünüdərk formalaşdırmalıyıq. Bunun üçün gündəlik fəaliyyətimizi yazmaq olar. Bəzi telefonların “sağlamlıq” bölməsində istifadə müddəti göstərilir: Hansı tətbiqdə daha çox vaxt keçirdiyiniz, bu gün neçə saat istifadə etdiyiniz və aylıq orta göstəriciniz. Bu məlumatlar telefon istifadəsinə daha çox nəzarət etməyə kömək edir.
Rəqəmsal nəzarət də faydalıdır. Lazımsız bildirişləri deaktiv etmək lazımdır. Bəzən heç nəyi yoxlamaq niyyətimiz olmur, lakin bildiriş gəlir və bizi telefona baxmağa sövq edir. Hər hansı tətbiqdən çox istifadə etmirsinizsə, onu səssiz rejimə keçirib bildirişlərini bağlaya bilərsiniz.
Növbəti addım gün ərzində “telefonsuz saatlar” müəyyən etməkdir. Məsələn, gündə bir-iki saat telefondan istifadə etməmək olar. Hətta gündə iki dəfə 30 dəqiqə telefonu təyyarə rejiminə keçirib kənara qoymaq mümkündür. Bu zaman heç nəyi itirmirsiniz, əksinə, zehniniz əhəmiyyətli dərəcədə sakitləşir.
Əgər telefonunuzu kənara qoymaq və ya təyyarə rejiminə keçirmək sizin üçün çox çətindirsə, bu, asılılığın formalaşmağa başladığının xəbərdarlıq əlaməti ola bilər.
Rəyiniz