Hövzə Xəbər Agentliyinin Tehran üzrə müxbirinin verdiyi məlumata görə, Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi Höccətül-İslam vəl-müslimin Əbdülhüseyn Xosrovpənah bu gün, çərşənbə günü, sentyabrın 25-də İslam Mədəniyyəti və Düşüncə Araşdırmaları İnstitutunda keçirilən «Rəqəmsal məkanın tənzimlənməsi» adlı milli konfransın bağlanış mərasimində çıxış edib. O, Həzrət Əbdüləzim Həsəninin (ə) mövludu münasibətilə öz təbriklərini çatdırıb, ölkənin yeni yaranan və ehtiyac duyulan məsələlərinin araşdırılmasında İslam Mədəniyyəti və Düşüncə Araşdırmaları İnstitutunun səylərini yüksək qiymətləndirərək bildirib: İnstitut elmi və intellektual araşdırma tələb edən yeni mövzularda qabaqcıl mövqedə dayanıb və rəqəmsal məkan sahəsində də diqqətəlayiq əsərlər və araşdırmalar həyata keçirib.
O, ölkə üzrə əsas qərarların qəbulunun elmi baxımdan dəstəklənməsinin zəruriliyinə toxunaraq əlavə edib: Dövlət qurumları və ali şuralar yeni məsələlər üzrə hikmətli qərarlar qəbul etmək üçün elmi və tədqiqat əsaslarına ehtiyac duyurlar və elmi mərkəzlər bu istiqamətdə öz rolunu yerinə yetirməlidirlər.
Rəqəmsal məkan insanın yeni yaşayış dünyasına çevrilib
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah rəqəmsal məkanın yalnız bir texnologiya və ya kommunikasiya vasitəsi hesab edilə bilməyəcəyini bildirərək vurğulayıb: Rəqəmsal məkan bu gün insan həyatının elm, təhsil, ali təhsil, iqtisadiyyat, mədəniyyət, məşğulluq, investisiya, idarəetmə və ictimai xidmətlər kimi müxtəlif sahələrində mövcuddur və tədricən insan üçün yeni bir yaşayış dünyası formalaşdırıb.
O, sözlərinə davam edərək bildirib: Bu dəyişiklik yalnız kommunikasiya vasitələri ilə bağlı deyil, həm də həyat tərzinə və hətta insanın kimliyinə təsir göstərib və nəticədə insanın real həyatının əhəmiyyətli bir hissəsi rəqəmsal məkanla əlaqələnib.
Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi ənənəvi medianın dəyişən mövqeyinə toxunaraq qeyd edib: Yeni nəslin yaşayış dünyasının dəyişməsi ilə məlumat əldə etmə və ünsiyyət modeli də dəyişib və gənc nəsil əvvəlkindən daha çox virtual platformalara və rəqəmsal mühitlərə yönəlib. Buna görə də bu dəyişikliklərə laqeyd qalmaq olmaz və onların necə tənzimlənməsi barədə düşünmək lazımdır.
Tənzimləmə idarəçiliyin əsas sütunlarından biridir
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah idarəçilik anlayışına toxunaraq bildirib: İdarəçiliyi beş mərhələ üzrə nəzərdən keçirmək olar: Siyasətin müəyyənləşdirilməsi, tənzimləmə, rəhbərlik və ictimai diskursun formalaşdırılması, icra və son olaraq nəzarət və qiymətləndirmə.
O əlavə edib: Bu mənada tənzimləmə əsasən qanunvericilik, qaydaların müəyyənləşdirilməsi, məsuliyyətlərin bölüşdürülməsi, təlimatların hazırlanması və fəaliyyət çərçivələrinin müəyyən edilməsi ilə bağlıdır. Bunun bir hissəsi İslam Şura Məclisində, digər hissəsi isə hökumət və digər məsul qurumlar tərəfindən həyata keçirilir.
Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi Kompüter cinayətləri haqqında qanuna toxunaraq deyib: 1388-ci ildə (2009-cu il) qəbul edilmiş Kompüter cinayətləri haqqında qanun ölkənin rəqəmsal məkanında və rəqəmsal ekosistemində baş verən genişmiqyaslı dəyişikliklər fonunda artıq bu sahənin bütün aspektlərinə cavab verə bilmir. Çünki bu gün rəqəmsal məkan iqtisadiyyat, mədəniyyət, media, təhsil, rəqəmsal platformalar və yeni texnologiyalar kimi mürəkkəb sahələri əhatə edir.
Süni intellektin inkişaf sürəti qanunlara yenidən baxılmasını zəruri edir
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah süni intellektin sürətli inkişafına toxunaraq bildirib: Son illərdə milli süni intellekt sənədi hazırlanıb və bundan sonra da Mədəni İnqilab Ali Şurasının siyasətləri və çərçivəsi ilə əlaqələndirilərək süni intellekt haqqında qanun İslam Şura Məclisində müzakirəyə çıxarılıb, daha sonra hökumətə təqdim edilib. Lakin texnoloji dəyişikliklərin sürəti o qədər yüksəkdir ki, hətta yeni sənədlər və qanunlar belə qısa müddət ərzində yenidən nəzərdən keçirilməyə ehtiyac duya bilər.
O əlavə edib: Bu gün bir çox insanlar məlumat əldə etmək və məsələləri təhlil etmək üçün süni intellekt alətlərinə müraciət edirlər. Bu vəziyyət daha əvvəl onlayn ensiklopediyaların meydana çıxması ilə baş verən dəyişikliyə bənzəyir. Lakin məsələ burasındadır ki, belə platformalarda mövcud olan məlumatlar hər zaman doğru olmur və yanlış məlumatların hazırlanması və yenidən yayılması mümkündür.
Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi xəbərdarlıq edib: Əgər yanlış məlumatlar istehsal edən süni intellektlə qarşılaşsaq, cəmiyyətdə hansı hadisələrin baş verəcəyini və bu məsələ ilə qarşılaşmaq üçün hansı mexanizmin mövcud olduğunu soruşmalıyıq.
Alqoritmlər də dəyərlərin daşıyıcısıdır
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah süni intellektin alqoritmik mahiyyətinə toxunaraq deyib: Süni intellekt alqoritmlər əsasında fəaliyyət göstərir və alqoritm də insan tərəfindən hazırlanır. Buna görə də onu hazırlayan şəxsin dəyərləri və ilkin fərziyyələri süni intellektin fəaliyyət formasına təsir göstərə bilər.
O vurğulayıb: Artıq rəqəmsal məkanın tənzimlənməsini yalnız icazə verilən və qadağan olunan məzmunun müəyyənləşdirilməsi, əməllərin cinayət hesab edilməsi, filtrləmə və ənənəvi üsullarla məhdudlaşdırmaq olmaz. Əksinə, fəal tənzimləmə istiqamətində hərəkət etmək lazımdır.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah bu yanaşmanı «hikmət əsaslı və hikmətə söykənən tənzimləmə» adlandıraraq deyib: Hikmət yalnız nəzəri anlayış deyil. O, rasional düşüncə ilə siyasət arasındakı əlaqəyə, həqiqətin dərk edilməsi ilə praktiki fəaliyyət arasındakı bağlılığa diqqət yetirir.
Hikmət əsaslı tənzimləmə rasional düşüncə, fəzilət və xidmət prinsiplərinə əsaslanmalıdır
O, sözlərinə davam edib: Hikmət əsaslı tənzimləmə rəqəmsal məkanda ictimai xidmətlər göstərən şəxslərin və qurumların fəaliyyətinin rasional düşüncə, fəzilət və xalqa xidmət əsasında tənzimlənməsi deməkdir.
Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi İslam maarifində hikmət anlayışına toxunaraq bildirib: Hikmət İslamın idrak sistemində tövhidlə əlaqəlidir və Qurani-Kərimin ayələrində, o cümlədən “İsra” və “Loğman” surələrində də ona diqqət yetirilib.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah texnologiyanın tənzimlənməsində insanın məqsədinə diqqət yetirilməsinin zəruriliyini vurğulayaraq deyib: Əgər texnologiyanı insanşünaslıq olmadan nəzərdən keçirsək, texnologiyaya aludə olmaq və ona əsas dəyər vermək təhlükəsi ilə üzləşə bilərik. Digər tərəfdən, yeni texnologiyaları nəzərə almadan insanı nəzərdən keçirsək, reallıqdan uzaq bir yanaşmaya gəlib çıxacağıq. Buna görə də insanşünaslıq ilə texnologiya arasında uyğunluq və harmoniya təmin edilməlidir.
Rəqəmsal məkanın hikmət əsaslı tənzimlənməsi üçün yeddi prinsip
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah çıxışının davamında hikmət əsaslı tənzimləmə üçün zəruri olan prinsiplərə toxunaraq deyib: Bu sahədə çoxsaylı prinsiplər mövcuddur. Onların bəziləri idarəçiliyin fundamental prinsipləri, bəziləri hikmət əsaslı prinsiplər, digərləri isə tənzimləmə prinsipləridir.
1. İnsan ləyaqəti
O, ilk prinsipi insan ləyaqəti hesab edərək bildirib: Məxfilik, təhlükəsizlik, seçim hüququ və insanın rəqəmsal məkanda inkişafı üçün imkanların yaradılması tənzimləyicilər tərəfindən nəzərə alınmalıdır.
2. İnfrastruktur və məlumatlara çıxışda ədalət
Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi ədalət prinsipinə toxunaraq deyib: Bu gün hesablama imkanları, məlumatlar, məlumatların idarə edilməsi, böyük modellər və ağıllı infrastrukturlar məhdud sayda şirkətin və ölkənin ixtiyarındadır və bu sahədə ədalət məsələsinə ciddi yanaşılmalıdır.
O əlavə edib: Ölkə daxilində də əlverişsiz şəraitdə olan bölgələr, ucqar ərazilərdə fəaliyyət göstərən universitet tədqiqatçıları və kiçik elm və bilik əsaslı şirkətlər diqqətdə saxlanılmalıdır ki, onlar da əsas infrastrukturlardan və texnoloji imkanlardan istifadə edə bilsinlər.
3. Məsuliyyətlə birlikdə azadlıq
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah üçüncü prinsipi məsuliyyətlə birlikdə azadlıq adlandıraraq deyib: Nə rəqəmsal məkanı başlı-başına buraxmaq olar, nə də məsuliyyət adı altında qanuni azadlıqları aradan qaldırmaq olar.
O əlavə edib: Milli müstəqilliyin aradan qalxmasına səbəb olan azadlıq əsl azadlıq deyil, əksinə, bir növ əsarətə çevrilir. Buna görə də fərdi hüquqlar, ictimai hüquqlar və cəmiyyətin ümumi mənafeyi arasında rasional əlaqə yaradılmalıdır.
4. Təhlükəsizlik və vətəndaşların hüquqları
O, təhlükəsizlik və vətəndaşların hüquqları prinsipini vurğulayaraq deyib: Rəqəmsal məkandakı istifadəçilər yalnız istehlakçı deyil, həm də məzmun istehsalında iştirak edirlər və bu iştirak yeni imkanlar yarada bilər. Lakin bununla yanaşı, vətəndaşların təhlükəsizliyi, sağlamlığı, hüquqları, eləcə də istifadəçilərin və auditoriyanın hüquqları da nəzərə alınmalıdır.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah əlavə edib: Yalnız məzmun istehsalçılarının və hər hansı əsərin hazırlanmasında iştirak edən şəxslərin hüquqlarını nəzərə alıb, auditoriyanın hüquqlarını diqqətdən kənarda qoymaq olmaz. Əgər hər hansı film və ya serial auditoriyanın həyatında sosial problemlərin artmasına səbəb olarsa, soruşmaq lazımdır ki, tənzimləmə prosesində auditoriyanın vətəndaşlıq hüquqları nəzərə alınıbmı, yoxsa yox?
5. Dəyərlərin istehsaldan istehlaka qədər ötürülməsi prinsipi
Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi çıxışının davamında «səyan» prinsipinə toxunaraq deyib: Prinsiplər və dəyərlər istehsal və layihələndirmə mərhələsindən texnologiyanın sonrakı mərhələlərinə qədər nəzərə alınmalıdır.
O, alqoritmlərin roluna toxunaraq bildirib: Tənzimləmə yalnız son məhsula diqqət yetirməməli, həm də alqoritmlər və alqoritmlərdə mövcud olan dəyərlər araşdırılmalıdır.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah əlavə edib: Universitetlər süni intellekt mühəndisliyinin tədrisi ilə yanaşı, süni intellektin idarə edilməsi və mühəndisliyi istiqamətində də fəaliyyət göstərməlidirlər. Eyni şəkildə, kvant texnologiyaları mühəndisliyi və kvant texnologiyalarının idarə edilməsi də daxil olmaqla, yeni texnologiyalar sahəsində hərtərəfli yanaşma mövcud olmalıdır.
6. Rəqəmsal məkanın müxtəlif sahələrinin əhatə dairəsinə diqqət
O, altıncı prinsipi rəqəmsal məkanın müxtəlif sahələrinin əhatə dairəsinə diqqət yetirilməsi hesab edərək deyib: Süni intellekt, kvant texnologiyası, rəqəmsal səhiyyə, ağıllı təhsil, media və ictimai xidmətlər tənzimləmə prosesində diqqətdə saxlanılmalı olan sahələrin yalnız bir hissəsidir.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah kvant texnologiyasına toxunaraq bildirib: Bu texnologiya gələcəkdə mühüm rol oynayacaq. Ölkədə bu istiqamətdə müəyyən tədbirlər görülür və araşdırmalar aparılır və onların nəticələri yaxın gələcəkdə diqqətdə saxlanılmalıdır.
O, təhsil haqqında da deyib: Hazırda mövcud olan təhsil metodlarının bir çoxu gələcəkdə dəyişəcək. Bu fikir hazırkı rəhbərlərin tənqidi anlamına gəlmir. Əksinə, dəyişikliklərə gələcəyə yönəlik və sistemli baxışla yanaşmaq lazımdır. Çünki idarəçilik bu dəyişikliklərdən geri qalarsa, gələcəkdə daha mürəkkəb məsələlərlə qarşılaşacaq.
7. Davamlı qarşılıqlı əməkdaşlıq və koordinasiya
Mədəni İnqilab Ali Şurasının katibi çıxışının sonunda davamlı qarşılıqlı əməkdaşlıq və koordinasiyanı bu sahədə zəruri olan digər prinsiplərdən biri hesab edərək vurğulayıb: Rəqəmsal məkanın tənzimlənməsi müxtəlif qurumlar, elmi mərkəzlər, siyasət müəyyənləşdirən şəxslər və bu sahənin fəalları arasında davamlı əlaqə tələb edir.
Ənənəvi tənzimləmədən kənara çıxmağın zəruriliyi
Höccətül-İslam vəl-müslimin Xosrovpənah çıxışını yekunlaşdıraraq qeyd edib: Rəqəmsal məkan insan həyatının bir hissəsinə çevrilib və buna görə də onunla ənənəvi və yalnız məhdudlaşdırıcı üsullarla davranmaq olmaz.
O vurğulayıb: Hikmət əsaslı və hikmətə söykənən tənzimləmə rasional düşüncə, fəzilət, insan ləyaqəti, ədalət, azadlıq, təhlükəsizlik, vətəndaş hüquqları və texnoloji inkişaf arasında əlaqə yarada bilməlidir. Eyni zamanda texnologiyanın sürətli dəyişikliklərini nəzərə almaqla yanaşı, insanın məqsədini və cəmiyyətin ümumi mənafeyini də diqqətdə saxlamalıdır.
Xəbərin sonu
Rəyiniz