Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, Məhərrəm ayının ilk ongünlüyündə ölkəmizin müxtəlif bölgələrində Kərbəla şəhidlərinin ağası və sərvəri həzrət İmam Hüseynin (ə) məqam və mənzilətinin uca tutulması məqsədilə möhtəşəm əza mərasimləri keçirilir. Bu məclislərin əsas məqsədi cəmiyyətin mənəvi inkişafına və Aşura mədəniyyətinin formalaşmasına zəmin yaratmaqdır.
Əhli-beytin (ə) dini mərasimlərin keçirilməsi ilə bağlı hədislərinə və davranış nümunələrinə nəzər salmaq, Məhərrəm və Səfər aylarında keçirilən əzadarlıq məclislərindən daha səmərəli faydalanmağa kömək edə bilər.
Bu çərçivədə Hövzə Xəbər Agentliyinin müxbiri ilə söhbətində Höccətül-İslam vəl-müslimin Höccət Sərvəri bildirib ki, İmam Hüseynin (ə) məclisləri yalnız matəm məclisi deyil, həm də təfəkkür, ağıl, duyğu, mənəvi dönüş, maariflənmə, ayıqlıq və zülmə qarşı mübarizə məktəbidir. Onun sözlərinə görə, dörd qısa suala cavab vermək Aşura hadisəsinə baxışımızı daha da genişləndirə bilər.
Dörd əsas sual:
1. Kərbəla hadisəsinin bütün bu təfərrüatlarını kim nəql edib və bu məlumatlar bizə necə gəlib çatıb?
2. Əgər İmam Hüseyn (ə) və onun səhabələri Məhərrəm ayının onuncu günü şəhid olublarsa, nə üçün biz Məhərrəmin ilk günündən etibarən əzadarlığa başlayırıq?
3. Nə üçün həzrət Zeynəb (s.ə) Aşura hadisəsindən sonra: «ما رأیت الا جمیلاً» — «Mən gözəllikdən başqa bir şey görmədim» buyurmuşdur?
4. Həzrət şəhidlər ağası olan İmam Hüseyn (ə) üçün Əhli-beytin (ə) əzadarlığı nə vaxtdan başlamışdır?
O, «Bəzən belə bir sual yaranır ki, Kərbəla hadisəsinin bütün bu təfərrüatlarını kim nəql edib və bu məlumatlar bizə necə gəlib çatıb?» sualını cavablandıraraq bildirib ki, Kərbəla hadisəsi müxtəlif şəxslər və qruplar tərəfindən fərqli məqsədlərlə nəql olunub. Məsələn:
Birincisi: Kərbəlada iştirak etmiş, lakin döyüşə qatılmamış İmam Hüseynin (ə) ailə üzvləri və yaxınları bu hadisəni nəql edənlər sırasında olublar. Məsələn, Kərbəla hadisəsi zamanı dörd yaşında olan İmam Baqir (ə), İmam Səccad (ə), İmam Hüseynin (ə) bacıları həzrət Zeynəb (s.ə) və Ümmi Gülsüm, İmamın həyat yoldaşı Rübab, qızları Səkinə və Fatimə Kərbəla hadisəsinin əsas rəvayətçilərindən olublar.
İkincisi: İmam Hüseynlə (ə) birlikdə olan, lakin şəhid olmayan bəzi şəxslər də Kərbəla hadisələrini nəql ediblər. Bunlardan biri ağır yaralanmasına baxmayaraq şəhid olmayan İmam Həsənin (ə) oğlu Həsən Müsənna, digəri isə İmamın qulamı Əqəbə ibn Səmandır. O, döyüşə qatılmadığı üçün şəhadət məqamına nail olmayıb.
Üçüncüsü: Kərbəlaya hadisələri qeydə almaq üçün göndərilmiş bəzi xəbərçilər, o cümlədən Həmid ibn Müslim və Hilal ibn Nafe hadisələri nəql ediblər. Onlar yalnız baş verənləri qeydə almaq məqsədilə Kərbəlaya göndərilmiş, xəbərçi statuslarından istifadə edərək döyüş meydanına yaxınlaşmış və danışıqların, eləcə də hadisələrin təfərrüatlarını yazıya almışlar.
Dördüncüsü: Düşmən ordusunda iştirak etmiş bəzi şəxslər də sonradan həmin gün baş verən hadisələri nəql etmişlər. Onlar istər məcburiyyət, istərsə də öz istəkləri ilə gördüklərini və ya etdiklərini danışmışlar.
Beşincisi: Kərbəla hadisələrinin bir qismi şiə imamlarının dilindən də rəvayət olunmuşdur. Onlar həmin gün hadisə yerində olmasalar da, qeybi biliklərə malik olduqları üçün baş verənlərdən tam xəbərdar idilər və bəzi hadisələri öz səhabələrinə nəql etmişlər.
O, bu suala cavab olaraq, əgər İmam Hüseyn (ə) və səhabələri Məhərrəm ayının onuncu günü şəhid olublarsa, bəs nə üçün biz Məhərrəmin birinci günündən etibarən əzadarlığa başlayırıq, belə deyib: Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur: “Həqiqətən, Hüseynin (ə) şəhadəti möminlərin qəlbində elə bir alov yandırmışdır ki, o heç vaxt sönməz.” Bu yanğını və qəlb ağrısını hiss edən hər kəs bilir ki, heç bir hazırlıq olmadan birbaşa Aşura gününə daxil olmaq çox çətindir. Buna görə də Aşuradan əvvəlki on günlük əzadarlıq bəzi insanlar üçün Aşura gününün hüznünü və yanğısını yaşamaq məqsədilə mənəvi hazırlıq mərhələsidir.
Bu tədqiqatçı və araşdırmaçı əlavə edib ki, İmam Rza (ə) atası İmam Kazimin (ə) Məhərrəm günlərindəki əzadarlıq üslubu barədə buyurur: “Məhərrəm ayı daxil olduqda heç kim atamı gülərüz görməzdi. Bu hal Aşura gününə qədər davam edərdi. Aşura günü isə onu dərin qəm, kədər və müsibət bürüyərdi.” Demək olar ki, Məhərrəmin ilk ongünlüyündə əzadarlıq ənənəsinin əsasını İmam Rza (ə) qoymuşdur. Ola bilsin ki, şəhadətdən əvvəl əzadarlığın başlanmasının əsas səbəbi də İmam Kazimin (ə) bu davranışı olmuşdur.
“Kərbəla tarixinin bəsirətsizləri” kitabının müəllifi bildirib ki, digər məşhur bir rəvayətdə Şəbibin oğlu Məhərrəm ayının ilk günü İmam Rzanın (ə) hüzuruna getdikdə, həzrət İmam Rza (ə) ona Əhli-beytin (ə) şəhadəti və əsarəti müsibətini xatırlatmışdır. Əzadarlığın şəhadətdən əvvəl başlamasının səbəblərindən biri də budur ki, düşmənlərin İmam Hüseynə (ə) və səhabələrinə qarşı təzyiq və müsibətləri Məhərrəmin ikinci günündən başlamışdır.
O əlavə edib ki, İmam Hüseynin (ə) karvanı hicri 61-ci ilin Məhərrəm ayının ikinci günü Kərbəlaya daxil olmuşdu. Bundan sonra Kufə qoşunları tədricən bölgəyə gəldilər və Əhli-beyt (ə) ailəsinin müsibətləri həmin vaxtdan başlandı. Doqquzuncu gün (Tasua) İmamın (ə) karvanı tam mühasirəyə alındı, onuncu gün (Aşura) isə həzrət İmam Hüseyn (ə) və səhabələri şəhid edildi. Buna görə də İmam Hüseynin (ə) müsibətləri Məhərrəmin ilk ongünlüyündən başladığı üçün onun davamçıları da ayın əvvəlindən əzadarlıq edirlər.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Sururi, “Nə üçün həzrət Zeynəb (s) Aşura hadisəsindən sonra ‘Mən gözəllikdən başqa bir şey görmədim’ buyurmuşdur?” sualına cavabında deyib ki, Aşuranın gözəlliklərini bir neçə istiqamətdə izah etmək olar:
Birinci məqam: İlahi qəzaya razılıq. Kərbəla insanın Allahın hökm və iradəsinə razılığının təcəssümü idi. İmam Hüseyn (ə) həyatının son anlarında qətlgahda belə münacat edirdi:
«إلهي رضاً بقضائك وتسليماً لأمرك ولا معبود سواك يا غياث المستغيثين»
“İlahi! Qəza və qədərinə razıyam, əmrinə təsliməm. Səndən başqa məbud yoxdur, ey kömək istəyənlərin pənahı!”
“Kəlimatul-İmam əl-Hüseyn” ensiklopediyasının 328-ci səhifəsində qeyd olunur ki, həzrət İmam Hüseyn (ə) Məkkədən Kufəyə doğru hərəkətinin əvvəlində də buyurmuşdu:
«رضا الله رضانا أهل البيت»
“Allahın razılığı bizim, Əhli-beytin də razılığıdır.”
İkinci məqam: Haqqyönümlülük. İmam Hüseyn (ə) Məhərrəmin ikinci günü etdiyi ilk çıxışında buyurmuşdu: “Məgər görmürsünüzmü ki, haqqa əməl olunmur, batilin qarşısı alınmır?” Bu sözlər həzrət İmam Hüseynin (ə) haqqı bərqərar etmək və batili aradan qaldırmaq məqsədini açıq şəkildə göstərir.
Üçüncü məqam: Sədaqət və vilayətə bağlılıq. Kərbəlada İmam Hüseynin (ə) səhabələrinin vilayətə sədaqəti, İmama itaəti və son damla qanlarına qədər vəfalı qalmaları dəfələrlə nümayiş etdirilmişdir. Məsələn, Aşura gecəsi hamısı öz sədaqətlərini bəyan etdilər. Hətta bəziləri şəhadət anlarında İmama (ə) müraciətlə deyirdilər:
«أوفيت يا ابن رسول الله؟»
“Ey Allah Rəsulunun oğlu, vəfamı yerinə yetirdimmi?”
Əhli-beytin (ə) İmam Hüseyn (ə) üçün əzadarlığı nə vaxt başlayıb?
O, Əhli-beytin (ə) İmam Hüseyn (ə) üçün əzadarlığının nə vaxt başladığı ilə bağlı sualı cavablandıraraq bildirib ki, ümumilikdə Əhli-beytin (ə) əzadarlıq ənənəsi iki əsas xüsusiyyətlə müşayiət olunub:
Birincisi, Kərbəla şəhidlərinin müsibətlərinə ağlamaq;
İkincisi, Əhli-beytin (ə) məqamını bəyan etmək, Kərbəla hadisələrini izah etmək və Bəni-Üməyyənin riyakarlıq simasını ifşa etmək.
İmam Səccad (ə), həzrət Zeynəb (s.ə) və digər əsirlər Kufə və Şamda İmam Hüseynin (ə) və onun səhabələrinin müsibətlərinə göz yaşı tökməklə yanaşı, eyni zamanda Əhli-beytin (ə) fəzilət və məqamlarını bəyan edir, Əməvilərin çirkin cinayətlərini ifşa edirdilər.
Əhli-beytin (ə) İmam Hüseyn (ə) üçün əzadarlıq üsulu
“Təbyin Aşura” kitabının müəllifi bildirib ki, əsarət hadisəsindən sonra Əhli-beytin (ə) İmam Hüseyn (ə) üçün keçirdiyi əzadarlıq belə idi: Bəzən mərsiyəxanları dəvət edir, İmam Hüseyn (ə) üçün müsibət və mərsiyələr oxutdurur, özləri ağlayır və başqalarının da ağlamasını tövsiyə edirdilər. İmam Baqir (ə) Aşura günü İmam Hüseyn (ə) üçün əza məclisi təşkil edir və həmin məclisdə onun müsibətlərinə ağlayırdı. Bu məclislərdə Kumeytin şeir oxuması tarixi mənbələrdə məşhur hadisələrdən biridir.
O əlavə edib ki, İmam Rza (ə) haqqında nəql olunur ki, həzrət Dəbil Xüzaini mərsiyə oxumağa dəvət etmişdi. Daha sonra ailə üzvlərinin İmam Hüseynin (ə) müsibətlərinə ağlaması üçün məclisdə pərdə çəkdirilmişdi.
Tədqiqatçı alim xatırladıb ki, İmam Hüseyn (ə) bacılarına, qadınlarına və qızlarına şəhadətindən sonra yanlış əzadarlıq üsullarından istifadə etməməyi tövsiyə edərək buyurmuşdu: «Mən öldürüldükdən sonra mənim üçün yaxanızı cırmayın, üzünüzü cızmayın və bu böyük hərəkatın dəyərini aşağı salacaq sözlər deməyin». Buna görə də əzadarlıqda dinin zəifləməsinə və məzhəbin təhqir olunmasına səbəb olan davranışlardan uzaq durmaq lazımdır.
“Təbyin Aşura” kitabının müəllifi sonda vurğulayıb ki, Kərbəla hadisəsinin yaşadılmasında dörd amil mühüm rol oynayıb:
Birincisi, Əhli-beytin (ə) əzadarlığın keçirilməsinə və qiyamın məqsədlərinin bəyanına xüsusi təkidi;
İkincisi, Əhli-beyt (ə) dostlarının tarix boyu göstərdiyi vilayətə sədaqət və vəfadarlıq;
Üçüncüsü, şiə tarixçiləri, mühəddisləri və alimlərinin fəaliyyəti;
Dördüncüsü isə natiqlər, şairlər, rövzəxanlar və mərsiyəxanların xidmətləri.
Xəbərin sonu
Rəyiniz