Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli yeni tədris ilində keçirilən ilk xarici fiqh dərsində hədd və diyələr mövzusunun başlanmasına toxunaraq «İslam sistemi» barədə ümumi izah verib və bildirib: Qəza və şəhadət mövzusunda qeyd edildi ki, hüquqi məsələlərdə fikir ayrılığı yarandıqda məhkəməyə müraciət edilməlidir ki, haqqın kimin tərəfində olduğu müəyyənləşsin. Əgər haqq sahibi öz haqqını əldə edərsə, artıq müzakirə ediləsi məsələ qalmır. Lakin kimsə haqqı ödəməzsə, yaxud ilahi hökmlərdən biri icra olunmazsa və ya Allahın və insanların haqqı tapdanarsa, bu zaman bir tərəfdən hədd və təzir, digər tərəfdən qisas, üçüncü tərəfdən isə diyələr məsələsi gündəmə gəlir. Bunların hər biri ayrıca üç kitab və üç müstəqil hissədir. Hərçənd aralarında müəyyən ortaq cəhətlər mövcuddur, lakin elmi baxımdan bir-birindən ayrıdırlar və onları birləşdirən ümumi məsələ cəmiyyətdə nizamın təmin olunmasıdır.
Qeyb dövründə ilahi hökmlərin icrasına kim cavabdehdir?
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli İmamət və ümmət sistemində hökmlərin icrası və ictimai nizamın təmin edilməsinə kimin cavabdeh olması barədə sual qaldıraraq bildirib: İmamət və ümmət sistemində əsas məsələ ilahi hökmləri kimin icra etməli olmasıdır. Hüzur dövründə həzrət Peyğəmbərin (s) mübarək vücudu və ondan sonra məsum imamlar (ə) bu işlərin icrasına cavabdehdirlər və bu barədə heç bir mübahisə yoxdur. Lakin qeyb dövründə vəziyyətin necə olduğu aydınlaşdırılmalıdır ki, cəmiyyətin nizamlı, hesabatlı və qayda-qanunlu olduğu məlum olsun.
O, qeyb dövründə bəzi işlərin kifayi vacib olduğunu və onların icrasının insanların öz üzərinə düşdüyünü bildirən görüşə toxunaraq qeyd edib: Qeyb dövründə əsas məsələ budur ki, görəsən, Peyğəmbər (s) və imamlar (ə) qeyb dövrü üçün müəyyən şəxslər təyin ediblər, yoxsa yox? Əgər insanlar özləri bu işləri həyata keçirmək istəsələr, bu, boşluğun yaranmasına, ardınca isə nizam-intizamın pozulmasına və xaosun başlanmasına səbəb olacaq.
Ağıl Allah qarşısında dəlil gətirmək qüdrətinə malikdir
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli bu məsələdə ağlın mövqeyini vurğulayaraq «Nisa» surəsinin son ayələrinə işarə edib və bildirib: Ağlın sərhədləri o qədər genişdir ki, sözü o qədər aydındır ki, Allah-Taalanın qarşısında dəlil gətirə bilər:
﴿رُّسُلا مُّبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی ٱللَّهِ حُجَّةُ بَعدَ ٱلرُّسُلِ وَکَانَ ٱللَّهُ عَزِیزًا حَکِیما﴾
«Biz peyğəmbərləri müjdə verən və qorxudan şəxslər kimi göndərdik ki, peyğəmbərlərdən sonra insanların Allah qarşısında heç bir bəhanəsi olmasın. Allah yenilməz qüdrət və hikmət sahibidir.» — Nisa surəsi, 165-ci ayə.
O, bu ayənin Qurani-Kərimin çox mühüm ayələrindən biri olduğunu bildirərək deyib: Allah-Taalanın buyurduğu budur ki, əgər Peyğəmbər göndərməsəydim, insanlar Allah qarşısında dəlil gətirib deyə bilərdilər: Sən bizi yaratdın, bəs nə üçün bizim üçün yol göstərən bir rəhbər göndərmədin?!
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli müqəddəs ayədəki «بعد» sözünə toxunaraq qeyd edib: Bu söz burada məhdudlaşdırma mənasındadır. Yəni peyğəmbərlərdən əvvəl ağıl Allaha deyə bilər ki, nə üçün Peyğəmbər göndərmədin? Lakin peyğəmbərlər göndərildikdən sonra ağılın artıq belə bir dəlil gətirmək qüdrəti yoxdur. Çünki höccət tamamlanıb.
O vurğulayıb: Allah qarşısında dəlil gətirə bilən belə bir ağıl tanınmalı, ona ehtiram göstərilməli və onun hökmünə əməl edilməlidir. Çünki bu ağıl qüdrətlidir və başa düşür ki, insanlar arasındakı fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaq və təcavüzlərin qarşısını almaq üçün insan cəmiyyətinin nizam və rəhbərə ehtiyacı var.
Qeyb dövründə rəhbərə ehtiyacla bağlı əqli dəlil qüvvədə qalır
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli sözügedən əqli dəlilin yalnız hüzur və zühur dövrünə aid olub-olmaması barədə sual qaldıraraq bildirib: Həzrət Peyğəmbər (s) insanlar içində olduqda və ya məsum imam (ə) mövcud olduqda höccət vardır. Lakin nə Peyğəmbər (s), nə də məsum imam (ə) olmadığı halda, onların tərəfindən məsuliyyət daşıyan və bu vəzifəni həyata keçirən bir şəxs də mövcud olmazsa, həmin əqli dəlil yenə qüvvədə qalacaq.
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli «Cəvahir» kitabının müəllifinin irəli sürdüyü dəlilə toxunaraq bildirib: İnsanların bütün bu işlərin hər birini ayrı-ayrılıqda öz üzərlərinə götürmək qüdrəti yoxdur. Lakin insanların Allah-Taaladan soruşmaq haqqı var ki, qeyb dövründə kimə müraciət etməlidirlər. Bu, bəndənin Mövla qarşısında haqqıdır. Əgər qeyb dövründə din tərəfindən heç bir vəzifə müəyyən edilməyibsə, ağıl deyə bilər: İlahi, bu insanları kimin ixtiyarına buraxdın? Məgər heç bir hesab və kitab yoxdur?
O, davamında bildirib: Dəlilin əsası budur ki, insanlar hüzur dövründə məsum imam istəyirlər. Əgər məsum imama çatmaq mümkün deyilsə, qeyb dövründə məsumun izni ilə işlərin idarəsini öz üzərinə götürəcək qeyri-məsum bir şəxsə ehtiyac yaranır. Əgər insanların işi özbaşına buraxılarsa, rəhbər və höccət göndərilməsinin zəruriliyinə dair əsas dəlilin özü də mənasını itirmiş olacaq.
Cəvahir sahibinin fəqih vilayəti ilə bağlı dəlili
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli çıxışının davamında fəqih vilayəti və qeyb dövründə fəqihlərin naibliyi məsələsinə toxunaraq həzrət İmam Zamanın (ə.f) Şeyx Müfidə göndərdiyi şərif təvqiyə, eləcə də mərhum Cəvahir sahibinin irəli sürdüyü məsələlərə işarə edib və bildirib: Cəvahir sahibi «Cəvahir» kitabının 21-ci cildində fəqih vilayəti mövzusunda qeyb dövründə şiələrin işlərinin nizamlanmasının zəruriliyi məsələsinə toxunub.
O, Cəvahir sahibinin ifadəsinə işarə edərək bildirib: Cəvahir sahibi bu məsələdə şübhə edən şəxslər barədə belə deyir: «فَمِنَ الْغَرِیبِ وَسْوَسَةُ بَعْضِ النَّاسِ فِی ذَلِکَ، بَلْ کَأَنَّهُ مَا ذَاقَ مِنْ طَعْمِ الْفِقْهِ شَیْئًا» Cəvahir sahibinin sözünün mahiyyəti budur ki, fəqih vilayətini inkar edən şəxs sanki fiqhdən heç bir pay əldə etməyib. Çünki qeyb dövründə şiə cəmiyyətinin işlərinin nizamlanması üçün vilayət və hakimiyyət məsələsi fiqhi müzakirələrin mətnindən, eləcə də hakim, qazi, höccət və xəlifə ilə bağlı rəvayətlərdən çıxarılır.
O bildirib: Təxminən qırx il əvvəl həmin Cəvahir sahibi ifadəsini fəqih vilayəti sistemini inkar edən şəxslər üçün keçirilən bir konfransda oxudum və dedim ki, Cəvahir sahibinin sözünün mahiyyəti budur: Fəqih vilayətini inkar edən şəxs sanki ümumiyyətlə fiqhdən heç bir pay əldə etməyib. Çünki əgər insanlar təkbaşına sistemi idarə etmək üçün kifayət edirlərsə, o zaman «Nisa» surəsindəki insanların ilahi rəhbər və höccətə ehtiyacının zəruriliyinə dair ayədən irəli gələn dəlilin mənası nə olacaq?
İmamət və ümmət sistemi ictihad, ədalət və nizam üzərində qurulmalıdır
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli dərsinin digər hissəsində Elmi hövzələrin və fəqihlərin məsuliyyətini vurğulayaraq bildirib: İmamət və ümmət sistemində bizim səylərimiz bundan ibarət olmalıdır ki, Əhli-beytin (ə) sözlərini düzgün anlayaq və bu sözləri doğru şəkildə çatdıraq. Cəmiyyəti idarə edənlər müctəhid olmalı, məsələləri ictihad əsaslı şəkildə anlamalı, ictihad əsaslı şəkildə fəaliyyət göstərməli və ədalətlə davranmalıdırlar. Nizam məhz budur.
Əhli-beyt (ə) maarifinin düzgün dərk edilməsi: İmamət və ümmət sisteminin reallaşmasının şərti
O, Elmi hövzələrin alim və fəqihlərinə müraciətlə bildirib: Sizin, ey böyük şəxsiyyətlər və fəqihlər, üzərinizə böyük məsuliyyət düşür və siz bu yolun bayrağını əlinizə almısınız. Sizin rəhbərliyinizlə böyük və şərəfli İran İslam Respublikasının kişiləri və qadınları müdafiə və müqaviməti öyrəniblər. Onlar bu zeynəbi və hüseyni ruhiyyəni Elmi hövzələrdən və alimlərdən öyrəniblər.
Xalqın güclər qarşısında müqaviməti: İlahi inayətin təzahürü
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli İran xalqının təcavüzkar güclər qarşısında müqavimətinə toxunaraq bildirib: İki fövqəldövlət hücum etdi və onların burnu torpağa sürtüldü; bu, sadəcə nəzakət xatirinə deyilə biləcək bir söz deyil. Onlar hücum etdilər, lakin övladların, qardaşların və xalqın özünün müqaviməti qarşısında geri çəkildilər və məğlub oldular.
O, bu müqavimətə diqqət çəkərək buyurub: Məgər bu, ilahi inayət deyil? Məgər möcüzə yalnız daşın danışmasıdır? Əgər bir ümmət əli boş halda bir dəstənin qarşısında dayanır və onlara müqavimət göstərirsə, məgər bu, möcüzə və ilahi əmr deyil? Bu qüdrət haradan gəldi? Bu qüdrət Əhli-beyt (ə) ardıcıllarına bəxş edən Uca Allahın müqəddəs zatındandır.
Ayətullah Üzma Cavadi Amulinin Minablı ananın ürəkdağlayan hadisəsini nəql etməsi!
O, bu mövzuda ABŞ və İsrailin törətdiyi cinayətlərə və zorakılıqlarına toxunaraq Minab hadisəsindən bir səhnəni xatırladıb və bildirib: Elə bu Minab məktəbində bir ana öz övladını məktəbə göndərib. Sonra isə nə bir cüt başmaq, hətta bir ədəd başmağı əlinə alaraq deyir: «Bilmirəm, övladım haradadır, uşağımdan heç bir iz qalmayıb!» Mən hər dəfə bu səhnəni xatırlayanda onu qəbul etmək və dözmək mənim üçün çox ağır və çətin olur! Bu sistem qarşısında cavab verməli olan biri olmalıdır, ya yox? Məsul şəxs kimdir?
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli daha sonra xalqın həm haqqının, həm də vəzifəsinin olduğunu vurğulayaraq bildirib: Bütün xalqın həm haqqı, həm də vəzifəsi var, lakin onların rəhbərə və yol göstərəni ehtiyacı var: «Əvvəl Peyğəmbər, sonra imamlar (ə), daha sonra isə onun naibləri». Sistem budur.
Qeyb dövründə fəqihlərin məsuliyyətinə və Əhli-beyt (ə) maarifinin düzgün dərk edilməsinin zəruriliyinə vurğu
Həzrət Ayətullah Cavadi Amuli vurğulayıb: Diqqət etmək lazımdır ki, ağıl o qədər qüdrətə malikdir ki, Allah-Taalanın qarşısında dayanıb deyə bilər: Sən insanları yaratdın, bəs nə üçün rəhbər göndərmədin? Allah-Taalanın cavabı isə budur ki, biz peyğəmbərləri göndərdik ki, peyğəmbərlərdən sonra insanların Allah qarşısında heç bir höccəti olmasın.
O, müzakirələrini yekunlaşdırarkən yenidən İmamət və ümmət sisteminin mövqeyinə toxunaraq Əhli-beytin (ə) sözlərinin düzgün anlaşılmasının, maarifin doğru şəkildə çatdırılmasının, cəmiyyətin ictihad və ədalət əsasında idarə olunmasının və qeyb dövründə fəqihlərin məsuliyyətinə diqqət yetirilməsinin zəruriliyini vurğulayıb, alimlər və Elmi hövzələr üçün izzət, cəlal, əzəmət və bərəkət diləyib.
Xəbərin sonu
Rəyiniz