Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, İslam məsləhət xidməti dini təhsil alan tələbələrə, onların ailələrinə və bütövlükdə cəmiyyətə göstərdiyi mühüm xidmət sahələrindən biridir. Elmi hövzələrin tərbiyə sektorunun müavini Höccətül-İslam vəl-müslimin Mahmud Həsəni Nejad bu idarənin fəaliyyəti və həyata keçirdiyi proqramlar barədə danışarkən mövcud imkanların vahid sistemdə birləşdirilməsinin, profilaktik xidmətlərin genişləndirilməsinin, o cümlədən ailələrin bacarıqlarının artırılmasının və müasir texnologiyalardan istifadənin vacibliyini vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, psixologiya və İslam məsləhəti sahəsində çoxsaylı tədris, tədqiqat və məsləhət mərkəzləri fəaliyyət göstərsə də mövcud imkanların pərakəndə olması və qurumların əlaqələndirilmiş fəaliyyət göstərməməsi bu potensialdan tam istifadə etməyə mane olur. Buna görə də mərkəzlərin fəaliyyətini əlaqələndirən, mövcud imkanları birləşdirən və məsləhət xidmətlərinin keyfiyyətini yüksəldən vahid strukturun yaradılması zəruri hesab olunur.
İslam məsləhət idarəsinin strukturu və əsas vəzifələri
Məsləhət bölməsi İslam yanaşmasına əsaslanan ixtisaslaşmış xidmətlər göstərir. Ailə bölməsi isə elmi hövzə ailələrinin maarifləndirilməsinə, onların düşüncə və etiqad əsaslarının möhkəmləndirilməsinə, eləcə də həyat bacarıqlarının artırılmasına diqqət yetirir.
İdarənin əsas yanaşması problemlər yarandıqdan sonra onların aradan qaldırılması ilə kifayətlənməmək, əksinə, profilaktikaya, insanların potensialının gücləndirilməsinə və şəxsi inkişafına üstünlük verməkdir. Bu məqsədlə məsləhət xidmətləri üç səviyyədə təşkil olunur. Profilaktik xidmətlər, istiqamətləndirmə və ixtisaslaşmış məsləhət.
Birinci səviyyədə mümkün problemlər müəyyənləşdirilir, təlim kursları təşkil olunur və insanlara çətinliklərin qarşısını almaq üçün zəruri bacarıqlar öyrədilir. İkinci səviyyədə ilkin problemlərlə qarşılaşan, lakin hələ ixtisaslaşmış müdaxiləyə ehtiyacı olmayan şəxslərə istiqamət verilir. Üçüncü səviyyədə isə problemləri böyüyərək gündəlik həyat fəaliyyətinə mənfi təsir göstərən şəxslərə məsləhət mərkəzləri tərəfindən ixtisaslaşmış xidmətlər təqdim olunur.
Dini təhsil almış tələbələrin maarifləndirilməsi və bacarıqlarının artırılması üzrə profilaktik layihələr
İslam Məsləhət İdarəsinin mühüm proqramlarından biri “Təhsil üzrə təlimçi” layihəsidir. Layihənin əsas məqsədi tələbələrə elmi hövzələrdə uğurlu təhsil almaq üçün zəruri bacarıqları öyrətməkdir. Tələbələr hövzəyə daxil olarkən fərqli təhsil sistemi ilə qarşılaşdıqlarından yaddaşın gücləndirilməsi, diqqətin artırılması, sürətli oxumaq və təhsilin düzgün idarə olunması kimi bacarıqlara yiyələnməlidirlər.
Bu layihə çərçivəsində tələbələrlə yalnız qısamüddətli əlaqə yaratmaq əvəzinə, elmi hövzələrin müəllimləri və məktəb rəhbərləri təlimlərə cəlb olunur. Onlar tələbələrlə davamlı ünsiyyətdə olduqları üçün zəruri bacarıqları birbaşa onlara öyrədə bilirlər. Həmçinin müvafiq təlimlər keçmiş müəllimlər bu kursların təşkilində maraqlı olan məktəblərə təqdim edilirlər.
“Evlilik üzrə təlimçi” layihəsi isə həyat yoldaşının seçilməsi, evliliyə hazırlıq şərtləri, eləcə də ailə həyatında nəzərə alınmalı və yol verilməməli məqamlar barədə məlumatın artırılmasına xidmət edir. Bu proqramlar ailə problemlərinin qarşısını almaq və şüurlu qərarvermə üçün zəruri bacarıqları inkişaf etdirmək məqsədilə hazırlanıb.
Hazırda ölkədə “Səmah” adlı təxminən 33 əyani məsləhət mərkəzi fəaliyyət göstərir. Bu mərkəzlərdə 300-dən çox müəllim və məsləhətçi xidmət göstərir. Bundan əlavə, təxminən 600 müəllimin imkanlarından yararlanan “Səmah” virtual məsləhət mərkəzi tələbələrə və onların ailələrinə onlayn xidmətlər təqdim edir. Bu xidmətlərdə əsas prioritet elmi hövzə ictimaiyyəti və onların ailələridir. Mövcud imkanlar artıqlaması ilə təmin olunduğu halda, digər qurumlara da xidmət göstərilməsi mümkündür.
Ailə proqramları
İslam Məsləhət İdarəsinin ailə bölməsi genişmiqyaslı icra fəaliyyətlərindən təlim və mədəniyyət xidmətlərinə üstünlük verən yanaşmaya keçərək elmi hövzə ailələrinin düşüncə və etiqad əsaslarını, eləcə də həyat bacarıqlarını gücləndirməyə çalışır.
Bu bölmənin ən mühüm proqramlarından biri dini təhsil almış xanımlar, ruhanilərin həyat yoldaşları və elmi hövzə ailələrinin qızları üçün nəzərdə tutulan “Kövsər” layihəsidir. İştirakçılar üçillik kurs çərçivəsində İslamın düşüncə və etiqad əsasları ilə bağlı təlimlər alırlar. Təhsil mərhələlərinə uyğun olaraq onlara müvafiq sertifikatlar təqdim edilir.
Əvvəllər layihə müxtəlif əyalətlərdə əyani formada həyata keçirilirdi. Lakin büdcə məhdudiyyətləri səbəbindən onun fəaliyyətinin mühüm hissəsi virtual mühitə keçirilib. Cari ildə təxminən 500 nəfər proqrama qeydiyyatdan keçib və indiyədək iki onlayn kurs təşkil olunub. Hazırda layihənin əyani fəaliyyəti yalnız Qum şəhəri ilə məhdudlaşır.
“Səraye xanevade” layihəsi də tələbə ailələri arasında əlaqələrin yaradılması və həmrəyliyin gücləndirilməsi məqsədilə həyata keçirilir. Həsəni Nejadın sözlərinə görə, elmi hövzə ailələrinin bir çoxu müxtəlif şəhərlərdən Quma köçür, lakin onların arasında kifayət qədər ünsiyyət və əlaqə yaranmır. Bu vəziyyət özünü yad hiss etməyə və sosial dəstəyin azalmasına səbəb ola bilər.
Ailələrin bir araya gəlməsi, təcrübə mübadiləsi aparması, bacarıqlarını paylaşması və qarşılıqlı dəstək göstərməsi üçün xüsusi məkanın yaradılması bir çox problemin həllinə kömək edə bilər. Məsələn, bir ailə müalicə və ya yaşayış xərcləri ilə bağlı çətinliklə üzləşdikdə, digər ailələr əməkdaşlıq və kollektiv yardım vasitəsilə qısa müddətdə onun ehtiyaclarının bir hissəsini qarşılaya bilərlər. Beləliklə, ailələrarası həmrəyliyin gücləndirilməsi sosial dəstək qurumlarından tam asılılıq olmadan bir çox problemin daha sürətli həllinə şərait yarada bilər.
Tələbələrin evliliyinin asanlaşdırılması və vahid evlilik mərkəzinin yaradılması zərurəti
İslam məsləhət idarəsinin əsas qayğılarından biri tələbələrin evliliyini asanlaşdırmaqdır. Müzakirədə səsləndirilən statistikaya əsasən, ölkədə təxminən 18 milyon subay bəy və xanım var. Onların bir hissəsini dini təhsil alan tələbələr təşkil edir.
“Uyğun həyat yoldaşı seçimi” layihəsi evlilik üçün uyğun şəxslərin bir-birinə təqdim olunması məqsədilə hazırlanıb. Layihə çərçivəsində tələbələrin məlumatları qeydə alınır, daha sonra şəxsiyyət, iman və ailə xüsusiyyətləri baxımından uyğunluqları nəzərə alınaraq onlar bir-birinə təqdim edilirlər.
Bununla belə, mövcud problemlərdən biri elmi hövzələrin evlilik sahəsindəki dəstək imkanlarının pərakəndə olmasıdır. Mərcəyi-təqlid alimlərinin ofisləri, elmi hövzələrə xidmət mərkəzi, xeyriyyə qurumları və hövzələrin bəzi müavinləri ayrı-ayrılıqda müəyyən xidmətlər göstərirlər. Lakin bu qurumlar arasında koordinasiyanın yetərli olmaması tələbələrin çaşqınlığına və mövcud imkanlardan xəbərsiz qalmasına səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən bütün evlilik məsələlərinin vahid mərkəzdə əlaqələndirilməsi və təşkili üçün “Evlilik məsələləri üzrə vahid qərargah və ya mərkəz” yaradılması təklif edilib. Belə bir mərkəz həm cehizlə təminat və maliyyə yardımları kimi iqtisadi məsələləri, həm də evliliyin mədəni, şəxsiyyət, düşüncə və ailə aspektlərini əhatə etməlidir. Çünki uğurlu ailə həyatı yalnız iqtisadi şəraitdən asılı deyil. Ər-arvadın mədəni və tərbiyəvi baxımdan uyğunluğu da bu sahədə mühüm əhəmiyyət daşıyır.
İslam məsləhəti sahəsində imkanların birləşdirilməsi və vahid strukturun yaradılması
Həsəni Nejad psixologiya və məsləhət sahəsində elmi hövzələrin geniş elmi və tədris potensialına toxunaraq fəaliyyətlərin pərakəndə olmasını bu sahənin inkişafına mane olan əsas amillərdən biri hesab edib. Camiətül-Mustafa, İmam Xomeyni (r) adına İnstitut, Maarif Universiteti, Quran və Hədis Universiteti, Dinlər Universiteti və digər ixtisaslaşmış mərkəzlərlə yanaşı, Tehran, İsfahan və Məşhəd şəhərlərində fəaliyyət göstərən qurumlar da bu sahədə çalışırlar.
Onun təqdim etdiyi təxminlərə əsasən, hər il təxminən 400–500 hövzə tələbəsi psixologiya və məsləhət ixtisasları üzrə magistratura pilləsinə daxil olur. Ümumilikdə isə hövzənin üçüncü səviyyəsi və magistratura pilləsində bu ixtisaslar və əlaqəli sahələr üzrə təhsil almış ən azı 4–5 min nəfər mövcuddur.
Həsəni Nejadın fikrincə, bu imkanların konkret idarəetmə strukturu çərçivəsində birləşdirilməsi qurumlararası koordinasiyanın güclənməsinə, xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəlməsinə və məsləhət mərkəzlərinin sayının artırılmasına şərait yarada bilər. Onun sözlərinə görə, mövcud imkanlar vahid sistemdə birləşdirilərsə, hazırkı 33 məsləhət mərkəzindən ibarət şəbəkənin təxminən 200–250 mərkəzədək genişləndirilməsi də mümkün ola bilər.
O, həmçinin “Səmah” məsləhət mərkəzlərinin təcrübəsinə toxunaraq bildirib ki, son beş-altı ildə bu mərkəzlərin fəaliyyəti genişlənsə də onlarda intizam, təhlükəsizlik və ya peşə etikası qaydalarının pozulması ilə bağlı heç bir hal qeydə alınmayıb. Onun fikrincə, peşə standartlarına riayət olunması və ciddi nəzarətin təmin edilməsi cəmiyyətə daha etibarlı xidmətlər göstərilməsinə imkan yarada bilər.
Məsləhət xidmətlərinə yeni yanaşma və süni intellekt sahəsinə keçid
İslam məsləhət idarəsinin əsas şüarı İslam və mənəvi-inkişafyönümlü yanaşma əsasında asan, azxərcli və profilaktik xidmətlər göstərməkdir. Bu yanaşma problemlərin yaranmasını gözləyib yalnız bundan sonra müdaxilə etmək əvəzinə, insanların bacarıq və imkanlarını əvvəlcədən gücləndirməyi, bununla da problemlərin meydana çıxma ehtimalını azaltmağı nəzərdə tutur.
Bu istiqamətdə müvafiq elmi qruplar yaradılıb, strateji tədqiqatlar və modelləşdirmə işləri aparılır. İdarənin yeni proqramlarından biri də psixologiya və İslam məsləhəti sahəsində ilk süni intellekt çat-botunun təqdim edilməsidir. İdarə rəhbərinin sözlərinə görə, bu sistemin bir aydan az müddət ərzində ictimaiyyətə təqdim olunması planlaşdırılır.
İslam və mənəvi-inkişafyönümlü yanaşma əsasında hazırlanan sistem istifadəçilərə dini təlimlərlə tanış olmaq, onlardan yararlanmaq və gündəlik həyatlarında tətbiq etmək imkanı verəcək. Bu vasitədən istifadə yalnız hövzə tələbələri ilə məhdudlaşmayacaq. Digər şəxslər də tətbiqi mobil telefonlarına quraşdıraraq gündəlik həyat problemlərinin idarə olunması üçün təqdim edilən təlim və həll yollarından yararlana biləcəklər.
Psixologiya və İslam məsləhəti sahəsində praktik kitabların hazırlanması
İslam məsləhət idarəsinin digər proqramlarından biri elmi əsaslarla praktik tətbiqi birləşdirən kitabların hazırlanmasıdır. Həsəni Nejadın sözlərinə görə, mövcud kitabların bəziləri həddindən artıq sadə və geniş oxucu kütləsinə hesablanmış olsa da kifayət qədər elmi dərinliyə malik deyil. Digər tərəfdən, bəzi universitet nəşrləri elmi baxımdan etibarlı olmasına baxmayaraq, gündəlik həyatda birbaşa istifadə üçün çətinlik yaradır.
Bu boşluğu aradan qaldırmaq məqsədilə İslam məsləhət idarəsi “iş dəftəri” formatında kitablar hazırlamağa başlayıb. Bu əsərlər elmi əsaslarını qorumaqla yanaşı, sadə dildə yazılır və oxucuları müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirməyə, davranışlarını tədricən düzəltməyə istiqamətləndirir.
Bu kitablardan biri olan “Şövqlə səy göstərmək” əsəri həddindən artıq mükəmməllikçilik, insanın özünü davamlı qınaması və həyat sevincinin azalması mövzularına həsr olunub. Kitabın məqsədi insanlara həddindən artıq psixoloji təzyiq altında qalmadan və həyat sevincini itirmədən inkişaf və kamillik yolunda irəliləməyə kömək etməkdir.
“Özümüzə yad qalmayaq” kitabı isə özünüdərk və şəxsi imkanların tanınmasının əhəmiyyətini vurğulayır. Əsərdə özünüdərkin dörd əsas sahəsi, o cümlədən fiziki sağlamlıq, psixika, mənəviyyat və ictimai münasibətlər araşdırılır. Bu sahələrdə insanın öz bacarıq və zəifliklərini tanıması daha düzgün planlaşdırma, şüurlu qərarvermə və problemlərin qarşısının alınması üçün zəmin yarada bilər.
Bu kitabların elektron faylları “Tələbələrin bacarıq evi” vasitəsilə istifadəyə verilib. Beləliklə, maraqlanan şəxslər çap olunmuş nüsxələri almağa ehtiyac duymadan kitabların məzmunundan yararlana bilərlər.
Elmi Hövzələrin İslam məsləhət idarəsinin proqramları bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir. Profilaktik və ixtisaslaşmış xidmətlərin genişləndirilməsi, tələbələrin və onların ailələrinin bacarıqlarının artırılması, evliliyin asanlaşdırılması, ailələrarası həmrəyliyin gücləndirilməsi, pərakəndə imkanların vahid sistemdə birləşdirilməsi, süni intellektdən istifadə və praktik elmi mənbələrin hazırlanması.
İdarə rəhbərinin fikrincə, bu məqsədlərə nail olmaq üçün hövzə qurumları arasında əməkdaşlıq gücləndirilməli, vahid idarəetmə sistemi yaradılmalı, praktik təlimlər genişləndirilməli və məsləhət xidmətlərinə asan, əlçatan və azxərcli çıxış təmin edilməlidir. Problemlər yarandıqdan sonra onların aradan qaldırılmasına əsaslanan yanaşmadan profilaktik və inkişafyönümlü yanaşmaya keçid isə şəxsi və ailə həyatının keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, eləcə də İslam məsləhət xidmətlərinin cəmiyyət miqyasında genişləndirilməsinə mühüm töhfə verə bilər.
Rəyiniz