Hövzə Xəbər Agentliyinin müxbirinin verdiyi məlumata görə, İslam Elmləri üzrə Kompüter Tədqiqatları Mərkəzinin (Nur) rəhbəri Höccətül-İslam vəl-müslimin Məhəmmədhüseyn Bəhrami oktyabrın 17-də keçirilən "Kitabla Dialoq Qur" kampaniyasının mətbuat konfransında Nur Rəqəmsal Kitabxanasının İslam elmləri sahəsində mövcud olan mənbələrə çıxış imkanları barədə danışıb.
O bildirib ki, bu platformada İslam elmlərinin müxtəlif istiqamətlərini əhatə edən 150 mindən çox kitabın adı təqdim olunur və onların ümumi həcmi 55 milyon səhifəni ötür. Bu zəngin məlumat toplusu müvafiq sürət və dinamika ilə genişlənməkdə davam edir. Ölkə daxilindən və xaricindən çoxsaylı istifadəçilər platformanın təqdim etdiyi məzmun və imkanlardan yararlanırlar.
Nur rəqəmsal resurslarının geniş imkanları
O əlavə edib ki, mərkəzdə hazırlanmış proqram təminatları və məhsullar, o cümlədən Nur Rəqəmsal Kitabxanası İslam elmləri sahəsində tədqiqatların aparılmasına yeni yanaşma formalaşdırıb. Əvvəllər tədqiqatçılar ehtiyac duyduqları məlumatları tapmaq üçün müxtəlif axtarış üsullarını mənimsəməli, ixtisaslaşmış mənbələrdən istifadə qaydalarını öyrənməli olurdular. Hazırda isə onlar rəqəmsal mənbələrdə axtarış aparmaq bacarıqlarını da inkişaf etdirməli, zəruri məlumatları hansı açar sözlərdən və axtarış üsullarından istifadə etməklə əldə edə biləcəklərini bilməlidirlər.
Süni intellektin tədqiqat sahəsində yaratdığı yenilik
Höccətül-İslam vəl-müslimin Bəhrami süni intellekt sahəsində, xüsusilə generativ süni intellekt və intellektual dialoq sistemləri istiqamətində fəaliyyətin genişlənməsinə toxunaraq bildirib ki, son aylarda platformaya "Kitabla Dialoq" adlı yeni funksiya əlavə edilib. Bu funksiya istifadəçilərə açar sözlər üzrə axtarış aparmaq əvəzinə, suallarını xüsusi terminləri dəqiq seçməyə ehtiyac qalmadan, təbii dildə ifadə etmək və bunun müqabilində ardıcıl, mənbələrlə əsaslandırılmış və sistemli şəkildə hazırlanmış cavablar almaq imkanı yaradır.
O, fikirlərini davam etdirərək qeyd edib ki, bunun sayəsində İslam elmlərinin müxtəlif sahələri üzrə çalışan tədqiqatçılar axtarışa vaxt sərf etmək əvəzinə, suallarını fars dilində, düşündüklərini ifadə edən istənilən söz və ifadələrlə formalaşdıraraq ünvanlaya bilərlər. Onlar cavabları isə təhlil edilmiş, təsnifləşdirilmiş və çoxsaylı istinadlarla müşayiət olunan şəkildə əldə edə bilərlər. Əslində, İslam elmləri sahəsində tədqiqat metodologiyasında yeni mərhələnin başlanmasının şahidi oluruq. Başqa sözlə, axtarış mühitindən dialoq mühitinə keçid baş verir.
Keçmiş axtarış üsullarının çətinlikləri aradan qalxır
Höccətül-İslam vəl-müslimin Bəhrami bu dəyişikliyin istifadəçilərdən tələb olunan bacarıqlara da təsir göstərdiyini bildirərək əlavə edib ki, ənənəvi axtarış üsullarından istifadə zamanı tədqiqatçı dil çətinlikləri, açar sözlərin düzgün seçilməməsi və ya digər məhdudiyyətlər səbəbindən bəzi məlumatları əldə edə bilməyə bilərdi. Yeni sistem isə cavabların daha anlaşıqlı və daha sürətli şəkildə əldə olunmasına imkan yaradır. Mənbələrə çıxış və elmi məzmundan istifadə üsulları baxımından bu dəyişiklik xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
O, sistemin iş prinsipini izah edərək bildirib ki, Nur Rəqəmsal Kitabxanasında əvvəllər hər hansı kitabda və ya mənbədə müəyyən açar söz və ifadələr üzrə axtarış aparmaq mümkün idi. İndi isə Kitabla Ağıllı Dialoq bölməsində istifadəçi sualını birbaşa ünvanlaya və mənbələrə istinadlarla müşayiət olunan ətraflı cavab əldə edə bilər.
Rəqabət üstünlüyü: Etibarlı mənbələrə əsaslanma
Hövzə və universitet müəllimi olan Bəhrami bildirib ki, bu sistemi ümumi təyinatlı süni intellekt alətlərindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri cavabların konkret mənbələrə əsaslanması və istinadların birbaşa yoxlanılması imkanının mövcudluğudur. İstifadəçi bir kliklə istinad edilən kitabın müvafiq səhifəsinə keçərək məlumatın hansı kontekstdə və hansı izahlarla təqdim olunduğunu görə bilər. Bu imkan tədqiqatçıya cavabı ilkin mənbənin kontekstində araşdırmağa və istinadların doğruluğunu daha ətraflı yoxlamağa şərait yaradır.
O, əlavə edib ki, cavablarda istinad edilən rəvayətləri Qurani-Kərimin hərtərəfli məlumat bazası və hədislərin əhatəli məlumat bazası ilə də əlaqələndirmək mümkündür. Beləliklə, istifadəçi eyni platforma vasitəsilə müvafiq ayə haqqında əlavə məlumatlara, müxtəlif tərcümələrə, digər təfsirlərə və həmin ayənin izahı ilə bağlı təqdim olunan qeydlərə də çıxış əldə edə bilər.
Məqalələrin hazırlanması və fənlərarası tədqiqatlar üçün yeni imkanlar
Höccətül-İslam vəl-müslimin Bəhrami bu funksiyanın elmi-tədqiqat fəaliyyətində tətbiq imkanlarına toxunaraq bildirib ki, sistem İslam elmləri sahəsində məqalə və ya dissertasiya hazırlayan, elmi araşdırmalar zamanı müxtəlif mənbələrə müraciət etməyə ehtiyac duyan şəxslər üçün olduqca faydalıdır. Eyni zamanda, tədqiqat mövzuları hədis, təfsir və əqli təhlil istiqamətlərini eyni vaxtda əhatə edən fənlərarası araşdırmalar aparan tədqiqatçılar da bu imkandan yararlana bilərlər. İki təfsirdə irəli sürülən baxışların müqayisəsi, eləcə də müəyyən bir mövzuya dair müxtəlif yanaşmaların araşdırılması bu alətin tədqiqatçılara kömək edə biləcəyi istiqamətlərdəndir.
O əlavə edib ki, sistemin digər mühüm imkanlarından biri də konkret bir kitabla dialoq aparmaq funksiyasıdır. Məsələn, Əl-Mizan təfsirini araşdıran tədqiqatçı suallarını birbaşa həmin əsərin məzmunu ilə bağlı ünvanlaya, maraqlandığı məsələnin kitabda necə izah olunduğunu və ya hansı metod əsasında araşdırıldığını sistemdən soruşa bilər.
Qədim əsərlərin və mürəkkəb mətnlərin öyrənilməsinin asanlaşdırılması
Höccətül-İslam vəl-müslimin Bəhrami bu funksiyanın xüsusilə qədim əsərlərdən istifadə zamanı mühüm əhəmiyyət daşıdığını bildirərək qeyd edib ki, bəzi qədim kitabların mövzu quruluşu və materialların tərtibat xüsusiyyətləri həmin əsərlərdə axtarılan məsələlərin tapılmasını çətinləşdirir. Kitabla dialoq funksiyası bu əsərlərdə yer alan məlumatlara çıxışı asanlaşdırmaqla tədqiqatçılara maraqlandıqları sualların cavablarını tapmaqda kömək edə bilər.
Hövzə və universitet müəllimi fikirlərini davam etdirərək bildirib ki, bu alət dini sualların cavablandırılması və dini məsələlərlə bağlı şübhələrin aradan qaldırılması istiqamətində də faydalı ola bilər. Belə ki, sistem müxtəlif mənbələrdə yer alan əlaqəli məlumatları toplayaraq onları sistemləşdirilmiş və təsnifləşdirilmiş şəkildə təqdim etmək imkanına malikdir. Həmçinin moizə və dini təbliğat fəaliyyəti, eləcə də tədris üçün mənbələrə əsaslanan və elmi istinadlarla təsdiqlənmiş materiallara ehtiyac duyan tələbələr və digər şəxslər zəruri məlumatları daha sürətlə əldə etmək üçün bu funksiyadan yararlana bilərlər.
Bir neçə onillik elmi və texniki fəaliyyətin bəhrəsi
Höccətül-İslam vəl-müslimin Bəhrami sistemin hazırlanmasının bir neçə onillik ərzində həyata keçirilmiş elmi və texniki fəaliyyətin nəticəsi olduğunu vurğulayaraq bildirib ki, bu intellektual alətin yaradılması təxminən dörd onillik əvvəl başlanmış prosesin davamıdır. Sistem ötən illər ərzində toplanmış və istifadəyə hazırlanmış geniş həcmli, dəqiq, habelə tam mülkiyyət hüquqları qorunan məlumat bazasına əsaslanır. Bu müddət ərzində mərkəzdə məlumatların sistemləşdirilməsi və istifadəyə hazırlanması istiqamətində görülən işlər belə bir məhsulun yaradılması üçün zəruri zəmin formalaşdırıb.
O əlavə edib ki, süni intellekt alətlərinin hazırlanmasında texniki imkanlar və infrastruktur təminatı ilə yanaşı, məlumatların keyfiyyəti və əhatəliliyi də əsas əhəmiyyət kəsb edir. Nur şirkəti, İslam elmlərinə aid mənbələrin toplanması və sistemləşdirilməsi sahəsində uzun illər ərzində həyata keçirdiyi fəaliyyət sayəsində geniş həcmli və yüksəkkeyfiyyətli məlumat bazasına malikdir. Bu məlumat bazası həm həcminə, həm də keyfiyyətinə görə İslam dünyasında əhəmiyyətli potensiala sahibdir.
Höccətül-İslam vəl-müslimin Bəhrami sonda bu sahədə yaradılmış texniki infrastruktura toxunaraq qeyd edib ki, ötən illər ərzində göstərilən dəstək və süni intellekt sahəsində mövcud ehtiyaclar nəzərə alınmaqla zəruri infrastrukturun inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm işlər görülüb. Bununla yanaşı, mərkəz əməkdaşlarının proqram təminatı məhsullarının hazırlanması və təkmilləşdirilməsi sahəsində qazandıqları texniki təcrübə də bu imkanların istifadəçilərə təqdim olunması üçün lazımi şəraitin yaradılmasında mühüm rol oynayıb.
Rəyiniz