Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, əsas xüsusiyyətlərindən və mühüm səciyyəvi cəhətlərindən biri cəmiyyət üzvlərinin virtual məkan müstəvisində fəal və mənalı iştirak etdiyi sürətli müasir dövrdə mömin həyat tərzinə vurğu etmək heç də texnologiyadan uzaqlaşmaq demək deyil. Çünki texnologiya ilə vəhdət təşkil edən həyat və müasir media texnologiyalarından istifadə bu günkü həyatımızın tələblərindən biridir.
Əslində, burada vurğulanan məqam insanın texnologiya üzərində hakim mövqedə olmasının zəruriliyidir. Belə ki, mömin insan hər şeydən əvvəl nəyə baxacağını, nəyi paylaşacağını, nə vaxt onlayn olacağını və nə zaman mobil telefonunu və ya müasir kommunikasiya vasitələrinə çıxışını kənara qoyacağını seçə bilməlidir.
Bu əsasda demək lazımdır ki, virtual məkan nə mütləq şəkildə imanın düşmənidir, nə də inkişafın, məlumatlılığın və mənəvi yüksəlişin təminatçısıdır. Çünki bizim bu məkanda iştirakımızın nəticəsi böyük ölçüdə seçimlərimizin xarakterindən və ondan istifadə tərzimizdən asılıdır.
Başqa sözlə və misal olaraq qeyd edək ki, insanı saatlarla az dəyərli, bəzən isə mənfi məzmunlu materiallarla məşğul edə bilən həmin mobil telefon eyni zamanda mütaliə, təhsil, qohumlarla əlaqə saxlamaq, başqalarına yardım etmək və hətta dini maarifə çıxış vasitəsi ola bilər. Eləcə də şayiə və təhqirlərin yayılmasına imkan verən həmin sosial şəbəkə özünün səmərəli və faydalı funksiyası baxımından əxlaqa, həmrəyliyə çağırış və xeyriyyəçilik fəaliyyətlərinin həyata keçirilməsi üçün bir platformaya çevrilə bilər.
Virtual məkanın fürsət, yoxsa təhdid olduğunu müəyyənləşdirmək üçün meyar
Mədəniyyət fəalı və hövzə tədqiqatçısı Höccətül-İslam Həbib Babayi deyir: Mənim fikrimcə, virtual məkanda iştirakımızı qiymətləndirmək üçün ən mühüm meyar bu əsas məqama diqqət yetirmək olmalıdır: Saatlarla və günlərlə bu məkandan istifadə etdikdən sonra görək, daxilimizdə nə güclənib: Məlumatlılıq, yoxsa çaşqınlıq? Sakitlik, yoxsa narahatlıq? Ünsiyyət, yoxsa tənhalıq? Əxlaq, yoxsa aqressivlik? Şükür, yoxsa həsrət?”
O, əlavə edərək bildirib: Bu əsasda, əgər virtual məkan biliyin artırılması, insan münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi, xeyirxah işlərin görülməsi və mənəviyyatın dərinləşdirilməsi üçün vasitəyə çevrilərsə, müasir həyatın ən böyük imkanlarından biri ola bilər. Lakin insanın vaxtı, düşüncəsi və hissləri üzərində nəzarəti ələ keçirərsə, həmin fürsət ciddi bir problemə çevrilə bilər.”
Virtual məkan real həyatdan ayrı deyil
Bu mədəniyyət fəalı sözlərinə belə davam edir: Hər bir halda qəbul etməliyik ki, bu gün virtual məkan köməkçi bir vasitə olmaqdan çıxaraq gündəlik və adi həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Belə ki, insanların bir çoxu yuxudan oyandıqları ilk saatlardan, hətta ilk dəqiqələrdən gecənin son anlarınadək mobil telefon, sosial şəbəkələr, mesajlaşma tətbiqləri, veb-saytlar və müxtəlif internet xidmətləri ilə əlaqədə olur. Alış-veriş, təhsil, dostlar və qohumlarla ünsiyyət, xəbərlərin mütaliəsi, əyləncə, bank əməliyyatlarının həyata keçirilməsi, mədəni fəaliyyətlər və hətta dini-mənəvi əlaqələrin bir hissəsi də məhz belə bir mühitdə reallaşır.
O, əlavə edib: Təbii ki, belə bir şəraitdə artıq virtual məkanı real həyatdan ayrı bir dünya kimi nəzərdən keçirmək mümkün deyil. Çünki insanın bu mühitdəki davranışı da onun həyat tərzinin bir hissəsi hesab olunur. Əgər mömin həyat tərzini Allaha iman, əxlaqi məsuliyyət, başqalarının hüquqlarına riayət, insan ləyaqətinin qorunması və mənəvi inkişafa diqqət əsasında formalaşan etiqadlar, seçimlər və davranışlar toplusu kimi qəbul etsək, virtual məkanda iştirak da bu prinsiplərdən ayrı ola bilməz.
Höccətül-İslam Babayi bildirib: Əslində, virtual məkanda mömin həyat tərzinin ən mühüm göstəricilərindən biri müasir media texnologiyasının insanın ixtiyarına verdiyi imkanlardan şüurlu, məqsədyönlü və əxlaqi şəkildə istifadə etməkdir.
Virtual məkan – maariflənmək üçün dəyərli fürsət
Universitet müəllimi doktor Seyid Fatimə Mədələlkar qeyd edir ki, müasir dünyada internetin və virtual məkanın ən mühüm imkanlarından biri elmi və dini mənbələrə geniş və sürətli çıxışın təmin olunmasıdır. O deyir: “Keçmişdə bəzi kitabları, çıxışları, tədris kurslarını və görkəmli müəllimlərin dərslərini əldə etmək hər kəs üçün o qədər də asan deyildi. Halbuki bu gün həmin mənbələrin əhəmiyyətli bir hissəsi cəmi bir neçə sadə axtarış vasitəsilə istifadəçilərin ixtiyarına verilir.”
O, əlavə edir: “Maraqlanan hər bir şəxs sutkanın istənilən saatında Qurani-Kərimin tilavətinə qulaq asa, həmçinin ayələrin tərcümə və təfsirini mütaliə edə bilər. Bundan əlavə, dini çıxışlara baxa, şəriət hökmləri və etiqadi məsələlər haqqında araşdırma apara və ya onlayn tədris kurslarında iştirak edə bilər. Bununla yanaşı, bir çox kitabxana və elmi mərkəz öz qiymətli əsərlərini rəqəmsal formatda nəşr edib. Elə bu geniş və əhatəli çıxış imkanının özü insanın dini maarifinin artırılması üçün böyük bir fürsət ola bilər. Əsas məsələ fərdin virtual məkan müstəvisində fəal, düşünülmüş və eyni zamanda məsuliyyətli iştirakının təmin olunmasıdır.”
Dini və ictimai əlaqələrin məqsədyönlü şəkildə inkişaf etdirilməsi
Seyid Mədələlkar həmçinin vurğulayıb: Sosial şəbəkələr və virtual məkan mədəni və dini qarşılıqlı əlaqələrin və ünsiyyətlərin formalaşması və ya inkişaf etdirilməsi üçün yeni imkan kimi də nəzərdən keçirilə bilər. Belə ki, bir çox insanlar məhz bu şəbəkələr vasitəsilə dini mərasimlər, mədəni proqramlar, xeyriyyəçilik fəaliyyətləri və ictimai kampaniyalarla tanış olurlar. Mənim fikrimcə, dini və mənəvi mərasim haqqında məlumat yaymaq, ehtiyac içində olan və maddi çətinlik çəkən ailələr üçün yardım toplamaq, dəyərli kitabları təqdim və təbliğ etmək, əxlaqi bir nəsihəti paylaşmaq və ya hətta çətin vəziyyətdə olan bir dosta ümidverici mesaj göndərmək virtual məkanın müsbət və məqsədəuyğun imkanlarına dair sadə nümunələrdir. Bu yaxşı imkanın əhəmiyyətindən yan keçmək olmaz.
O, xatırladır: Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, bizim dövrümüzdə, virtual məkan əsrində xeyirxah iş görmək heç də mütləq şəkildə böyük və təşkilatlanmış fəaliyyətlərlə məhdudlaşmır. Bəzən faydalı bir məzmunu paylaşmaq, verilən suala hörmətlə və inandırıcı şəkildə cavab vermək, etibarlı bir mənbə təqdim etmək və ya yanlış bir xəbərin yayılmasının qarşısını almaq da əxlaqi məsuliyyət nümunəsi ola bilər.
Xeyirxahlığa dəvət üçün mühüm fürsət
Hövzə və universitet müəllimi bildirib: Əvvəllər mədəniyyət xarakterli bir mesajın cəmiyyət üzvlərinin əhəmiyyətli bir hissəsinə çatdırılması üçün geniş imkanlar tələb olunurdu. Lakin bu gün hər bir sosial şəbəkə istifadəçisi özü məzmun istehsalçısına və yayıcısına çevrilə bilər. Buna görə də məhz bu xüsusiyyət əxlaqi və insani dəyərlərə dəvət üçün mühüm bir fürsət yaradıb. Valideynlərə hörmət haqqında qısa bir yazı, ehtiyacı olan insanlara yardım barədə videoçarx, bir kitabın təqdimatı, yaxşılığa dəvət və pislikdən çəkindirmə, faydalı bir bacarığın öyrədilməsi və ya ruhlandırıcı bir təcrübənin paylaşılması virtual məkan istifadəçiləri arasında çoxsaylı insanların həyatına təsir göstərə bilər.
Buna görə də virtual məkanda mömin həyat tərzinin digər xüsusiyyətlərindən biri zahirən sadə, lakin son dərəcə mühüm və həlledici olan məhz bu imkanlardan istifadə zamanı düşünülmüş və uzaqgörən davranmaqdır.
Hazırladı: Seyid Məhəmməd Məhdi Musəvi
Rəyiniz