Hövzə Xəbər Agentliyinin beynəlxalq bürosunun verdiyi məlumata görə, Mərakeşli yazıçı Məhəmməd Adil ət-Tatu Fransada şagird etirazlarının genişlənməsi və bu etirazların siyasi və sosial böhrana çevrilməsi ehtimalı barədə analitik məqalə hazırlayıb.
Fransada şagird etirazları 1968-ci ilin may hadisələrini yenidən xatırladıb. Şagirdlərin narazılığı məktəblərin hüdudlarını aşaraq belə bir sual doğurub: Təhsil sahəsindəki böhran daha genişmiqyaslı sosial və siyasi hərəkata çevrilə bilərmi? Həm də Fransa 2027-ci ilin yazında keçiriləcək prezident seçkilərinə hazırlaşdığı bir vaxtda.
Fransa hökuməti dövlət təhsilinin yaxşılaşdırılması tələbləri və təhlükəsizlik qüvvələri ilə gərginliyin artması fonunda çətin sınaqla üzləşib. Etirazların genişlənməsi və digər sosial qrupların da bu hərəkata qoşulması ehtimalı onların daha genişmiqyaslı böhrana çevrilməsi ilə bağlı narahatlıqları artırıb.
Bu çərçivədə, Ərəb Tədqiqatlar və Siyasət Araşdırmaları Mərkəzinin hazırladığı təhlil göstərir ki, cari ilin oktyabr ayında keçirilən şagird etirazları təhsil tələbləri ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda sosial bərabərsizliyin dərinləşməsini və dövlətin bərabər imkanları təmin etmək qabiliyyətinə inamın azalmasını əks etdirir.
Həmin hesabata əsasən, etiraz dalğası oktyabrın 5-də başlayıb, oktyabrın 6-da isə Fransa Daxili İşlər Nazirliyinin hesablamalarına görə, iştirakçıların sayı 250 mini ötüb. Müəllim çatışmazlığı, sinif otaqlarında şagird sıxlığı, bəzi məktəblərin qənaətbəxş olmayan vəziyyəti və dövlət təhsilinə ayrılan xərclərin azaldılması bu etirazların başlanmasına səbəb olub. Lakin aksiyaların genişlənməsi, müəllimlərin, məktəb əməkdaşlarının, tələbələrin və həmkarlar ittifaqlarının etirazlara qoşulması ilə hərəkatın əhatə dairəsi birbaşa təhsil tələblərini aşaraq daha geniş məsələləri əhatə etməyə başlayıb.
Təhsil böhranı sosial bərabərsizliyin əks-sədasıdır
Bu təhlildə etirazlar son illərdə Fransada yığılıb qalmış iqtisadi və sosial böhranla əlaqələndirilir. Həmin böhranın dərinləşməsində COVID-19 pandemiyasının nəticələri, Rusiya-Ukrayna müharibəsi, enerji qiymətlərinin artması və inflyasiya mühüm rol oynayıb.
Mərkəzin qənaətinə görə, təhsil böhranı yalnız müəllim çatışmazlığı və tədrisin keyfiyyətinin aşağı düşməsi ilə məhdudlaşmır. Bu böhran, eyni zamanda, dövlət məktəblərinin bərabər imkanları təmin etmək və sosial yüksəliş üçün şərait yaratmaq qabiliyyətini də sual altına alır.
Maddi imkanları yaxşı olan ailələr övladları üçün daha əlverişli təhsil imkanları yarada bilirlər. Aztəminatlı ailələr isə digərləri ilə müqayisədə daha çox dövlət məktəblərindən asılıdırlar. Halbuki bu məktəblər resurs və avadanlıq çatışmazlığı ilə üzləşirlər. Belə vəziyyət həmin ailələrin övladlarının ali təhsil almaq və münasib iş mövqeyi əldə etmək imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
Bu təhlilə əsasən, sosial fərqləri azaltmalı olan məktəb eyni bərabərsizlikləri yenidən yaradan bir quruma çevrilə bilər.
Nəticə etibarilə, Fransada şagird etirazlarının əhəmiyyəti yalnız iştirakçıların sayı və ya bu etirazların gələcək seçkilərə mümkün təsiri ilə məhdudlaşmır. Əsas məsələ dövlət məktəblərinin yeni nəslə bərabər imkanlar yaratmaq qabiliyyətidir. Fransa hökuməti küçələrdəki iğtişaşlara nəzarət etməklə yanaşı, gəncləri əmin etməlidir ki, onların gələcəyi əvvəlcədən və sosial mənsubiyyətləri, eləcə də ailələrinin maddi vəziyyəti əsasında müəyyənləşdirilməyib.
Mənbə: Mərakeşin Əl-Omq qəzeti
Təhsil tələblərindən siyasi etirazlara doğru
Etirazların genişlənməsi və iştirakçıların müxtəlifliyi gənclərin müəyyən bir hissəsi arasında narazılığın artdığını göstərir. Bununla belə, bu, hərəkatın vahid siyasi proqrama malik olması demək deyil.
Ərəb Tədqiqatlar və Siyasət Araşdırmaları Mərkəzi bu baxımdan Fransada dərin sosial və siyasi dəyişikliklərə səbəb olmuş 1968-ci ilin may etirazlarına diqqət çəkir. Bununla belə, həmin dövrün xatırlanması tarixin mütləq təkrarlanacağı anlamına gəlmir. Hazırkı etirazların gələcək istiqaməti etirazçıların tələbləri uzlaşdırmaq, digər sosial qrupları öz tərəflərinə cəlb etmək və partiyalararası rəqabətdən müstəqilliklərini qorumaq qabiliyyətindən asılıdır.
2027-ci ilin yazında keçiriləcək prezident seçkiləri yaxınlaşdıqca bu etirazların əhəmiyyəti daha da artır. Xüsusilə nəzərə almaq lazımdır ki, iştirakçıların bir çoxu hələ qanunla müəyyən edilmiş səsvermə yaşına çatmayıb. Buna baxmayaraq, gənclər ictimai rəyə təsir göstərməklə siyasi partiyaları və prezidentliyə namizədləri təhsil, sosial ədalət və yeni nəslin gələcəyi kimi məsələlərə daha çox diqqət yetirməyə sövq edə bilərlər.
Şagird etirazlarında Fələstin bayrağı
Bu etirazların diqqətçəkən məqamlarından biri səsləndirilən şüarların bir hissəsinin təhsil məsələlərinin hüdudlarını aşmasıdır. Məqalədə qeyd olunur ki, bəzi aksiyalarda Fələstin bayrağı qaldırılıb, iqlim dəyişikliyi, müharibələr və beynəlxalq münaqişələrlə bağlı şüarlar səsləndirilib. Bu isə fransalı gənclərin bir hissəsinin ölkə sərhədlərindən kənarda baş verən hadisələrə və ədalət uğrunda mübarizə məsələlərinə də diqqət yetirdiyini göstərir.
Əlbəttə, bu simvolların aksiyalarda yer alması bütün etirazçıların siyasi baxışlarının eyni olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, bu, gənclərin bir hissəsinin gündəlik həyatlarında üzləşdikləri problemləri dünyadakı sosial və siyasi proseslərlə əlaqəli şəkildə dəyərləndirdiyini göstərir.
Təhlükəsizlik qüvvələrinin müdaxiləsi və sosial şəbəkələrin rolu
Şagirdlərlə təhlükəsizlik qüvvələri arasında baş verən qarşıdurmaların videolarının sosial şəbəkələrdə yayılması polisin müdaxilə üsulları və güc tətbiqinin sərhədləri ilə bağlı müzakirələrə səbəb olub. Kütləvi həbslər də təhlükəsizlik tədbirlərinin etirazların xarakterinə nə dərəcədə uyğun olması ilə bağlı suallar doğurub. Bu məsələ, xüsusilə iştirakçıların əhəmiyyətli bir hissəsinin yetkinlik yaşına çatmadığı nəzərə alındıqda, daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Təhlildə xəbərdarlıq edilir ki, sərt müdaxilələr qısa müddətdə etirazlarda iştirak səviyyəsini azalda bilər. Lakin eyni zamanda, bu cür tədbirlər ədalətsizlik hissini gücləndirə və etirazçılara dəstəyi artıra bilər.
Etirazların gələcəyi ilə bağlı üç ssenari
Ərəb Tədqiqatlar və Siyasət Araşdırmaları Mərkəzi bu prosesin gələcək inkişafı üçün üç mümkün ssenari irəli sürür.
Birinci ssenari. Hökumətin müəyyən tələbləri qismən qarşılaması yolu ilə etirazların qarşısının alınması.
Bu ssenariyə əsasən, hökumət etirazların genişlənməsinin qarşısını almaq üçün məktəblərin kadr təminatını yaxşılaşdırmağa və təhsil müəssisələrindəki şəraiti düzəltməyə çalışır. Bununla belə, təxirəsalınmaz tələblərin qarşılanması təhsil sistemindəki struktur problemləri mütləq aradan qaldırmayacaq.
İkinci ssenari. Pərakəndə etirazların davam etməsi.
Hökumət böhranı tam nəzarət altına ala bilməsə və etirazçılar da vahid, mütəşəkkil hərəkata çevrilməsələr, aksiyalar fasilələrlə davam edə bilər. Yeni narazılıqlar meydana çıxdıqca etirazlar yenidən alovlana bilər.
Üçüncü ssenari. Hərəkatın genişlənərək sosial və siyasi böhrana çevrilməsi.
Həmkarlar ittifaqlarının və digər sosial qrupların etirazlara qoşulması, yaxud təhlükəsizlik qüvvələrinin müdaxilələrindən sonra şagirdlərlə həmrəyliyin artması etirazların əhatə dairəsini genişləndirə bilər. Bu halda, hərəkat 2018-ci ildə Fransada meydana çıxmış Sarı jiletlilər hərəkatının bəzi xüsusiyyətlərini əks etdirə bilər. Həmin hərəkat ilkin tələblərinin hüdudlarını aşaraq daha geniş sosial qrupları öz ətrafında birləşdirmişdi.
Rəyiniz