Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, dinin kamala çatdığı və ilahi nemətin tamamlandığı Qədir-Xum bayramı ərəfəsində bu böyük hadisənin Qurani-Kərimlə əlaqəsi araşdırılır. Qədir-Xum peyğəmbərliklə imamətin qovuşduğu və bəşəriyyətin əbədi hidayət yolunu müəyyənləşdirən mühüm hadisədir. Bu münasibətlə Quranşünas alim və universitetin elmi heyət üzvü Höccətül-İslam vəl-müslimin Seyid Rza Müəddəb ilə söhbət edərək Qədir-Xumun mahiyyətini və onun Qurani-Kərim təlimləri ilə əlaqəsini nəzərdən keçiririk.
Müsahibənin əsas mövzuları
Qədir-Xum yalnız tarixi bir təyinat idimi, yoxsa Quranda imamət prinsipləri əsasında qurulan və peyğəmbərlik hidayətinin davamını təmin edən ilahi idarəçilik sisteminin praktik təcəssümü idi?
Qədir-Xum xütbəsi “Quran və Əhli-beyt (ə)” bağlılığını nəzəri anlayışdan necə çıxararaq real və strateji bir həqiqətə çevirdi?
الیوم اکملت لکم دینکم
“Bu gün dininizi sizin üçün kamil etdim...” ayəsi (Maidə, 3) Qədir-Xum hadisəsi ilə əlaqədə İslam dininə hansı sivilizasiyaqurucu və sistemyaradıcı potensialı qazandırır?
Bağışlayan və mehriban Allahın adı ilə
Mübarək Qədir-Xum bayramı münasibətilə siz əzizləri səmimi qəlbdən təbrik edirəm.
Qədir-Xum hadisəsi tarixi bir hadisə olmaqla yanaşı, ilahi iradədə əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş bir hadisə idi. Bu məsələ İslam Peyğəmbərinin (s) risalətinin başlanğıcından etibarən onun peyğəmbərlik dövrünün sonunadək daim diqqət mərkəzində olmuş və İslam təlimlərində xüsusi əhəmiyyət kəsb etmişdir. Bu hadisə həzrət Məhəmməd Peyğəmbərin (s) Həcc mərasimini başa vurduqdan sonra Məkkədən qayıdarkən Qədir-Xum çölündə söylədiyi çox dəyərli, nurani və qiymətli xütbə ilə özünün ən mühüm mərhələsinə çatmışdır.
Həcc zəvvarlarının bir-biri ilə vidalaşdığı və ayrılmağa hazırlaşdığı bir məqamda Allahın Rəsulu (s) insanları bir yerə toplayaraq Qədir-Xum hadisəsi barədə çıxış etdi. O həzrət bu xütbədə yalnız həzrət Əli ibn Əbu Talibi (ə) özündən sonra canişin və imam kimi təqdim etməklə kifayətlənmədi, onun fəzilət və məqamlarını bəyan etdi, eyni zamanda İslamın siyasi idarəçilik sistemi üçün ümumi bir baxış və böyük bir proqram da elan etdi. Bundan əvvəl də müxtəlif münasibətlərlə xatırladılmış bu ilahi proqram həmin məqamda daha dolğun və əsaslı şəkildə açıqlanmış oldu.
Həzrət Peyğəmbər (s) bu xütbədə İslam ümmətinin rəhbərliyini və öncüllüyünü özünün haqq canişini olan Əmirəl-möminin həzrət Əliyə (ə) həvalə etdi və bununla da onun vəsiliyini və imamətini rəsmi və ümumi şəkildə elan etdi.
Qədir-Xum xütbəsi: İmamətin elan olunması və İslam ümmətinin taleyinin müəyyənləşdirilməsi
Bu tarixi xütbənin bir hissəsində həzrət Peyğəmbər (s) buyurur:
> «معاشر الناس، انی نبی و علی وصی، ألا ان خاتم الائمة منا القائم المهدی»
Yəni: “Ey insanlar! Mən peyğəmbərəm, Əli isə mənim canişinimdir. Agah olun ki, imamların sonuncusu bizim nəslimizdən olan Qaim olan Məhdi (ə.f)-dir.”
Həzrət Peyğəmbər (s) son həcc səfərində bu ilahi proqramı rəsmi şəkildə elan etdi. Necə ki, hər bir xalqın tarixində mühüm, həssas və taleyüklü günlər olur, müsəlmanlar da Qədir-Xum bayramını böyük bir bayram günü hesab edir və onun xatirəsini daim yaşatmalıdırlar. Qədir-Xum hadisəsi İslam tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri və ən gözəl tarixi səhnələrindən hesab olunur.
İslam Peyğəmbəri (s) ömrünün son ilində elan etmişdi ki, bu həcc onun sonuncu həccidir. O həzrət bu müqəddəs mərasimi görmək istəyən hər kəsi özü ilə birlikdə həccə gəlməyə dəvət etdi. Çoxlu sayda insan bu çağırışa cavab verdi və böyük bir zəvvar kütləsi Peyğəmbərlə (s) birlikdə həcc mərasimində iştirak etdi.
Həcc əməlləri başa çatdıqdan sonra, qayıdış yolunda yerləşən Qədir-Xum məntəqəsində çox mühüm bir mərasim keçirildi. Həzrət Peyğəmbər (s) buyurdu: “Ey zəvvarlar! Ey insanlar! Mənim üzərimdə olan ilahi risalətin son mərhələsi Allahın mənə əmr etdiyi mühüm bir xəbəri sizə çatdırmaqdır.”
Beləliklə, o həzrət İslam tarixində son dərəcə mühüm və taleyüklü olan bir xəbəri ümmətə çatdırdı və Qədir-Xum hadisəsi müsəlmanların gələcəyini müəyyən edən böyük bir dönüş nöqtəsinə çevrildi.
İlahi bərəkətlərin nazil olmasından vilayətin təcəllisinə qədər. Bu mübarək günün mənəvi məqamına yenidən baxış
Hamının üzərinə mühüm bir vəzifə düşür ki, bu günü ehtiramla qeyd etsin və bu bayramı uca tutsun. Bu gün ilahi xeyir və bərəkətlərin nazil olduğu gündür. İmam Sadiqin (ə) buyurduğuna görə, bu gündə Həzrət Adəmin (ə) tövbəsi qəbul edilmişdir. Həzrət İbrahim (ə) də Rəbbinin lütfü ilə oddan xilas olmuşdur. Bəzi rəvayətlərə əsasən, həzrət Musa (ə) ilahi əmrlə həzrət Harunu öz canişini və vəsisi kimi məhz bu gündə təyin etmişdir. Həzrət İsa (ə) da Şəmunu öz vəsisi kimi təqdim etmişdir və həzrət Nuhun (ə) gəmisi belə bir gündə Cudi dağında dayanmışdır.
Allahın Rəsulu (s) həzrət Əlini (ə) insanların rəhbəri və yol göstərəni kimi təqdim etmiş və onun fəzilətləri barədə mühüm məqamları bəyan etmişdir. Bu məqamın tanınması hamı üçün zəruridir və təbii olaraq möminlər, Əhli-beyt (ə) tərəfdarları bu günü böyük ehtiramla qeyd edirlər. Bu gündə məclislərin keçirilməsi, şənlik və sevincin izharı, eləcə də seyidlərin ziyarəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Beləliklə, bu gün Qədir-Xum hadisəsi ilə sıx bağlıdır və onun ən mühüm məqamlarından biri həzrət Peyğəmbər (s) tərəfindən həzrət Əlinin (ə) Əmirəl-möminin və ümmətin rəhbəri kimi təqdim edilməsidir.
Həzrət Əlinin (ə) fəzilətləri barədə Allahın Rəsulu (s) tərəfindən bəyan edilən məqamlara diqqət yetirərək aşağıdakı məqamlara xüsusi önəm verilməlidir:
Möminlər, iman əhli və Əhli-beyt (ə) tərəfdarları bu günü böyük ehtiramla qeyd etməli və aşağıdakı məsələlərə diqqət yetirməlidirlər:
Məclislərin keçirilməsi, bayram və sevinc: Bu günlər Əhli-beytə (ə) məhəbbətin ifadəsi və sevincin ifadə edilməsi üçün mühüm fürsətdir.
Seyidlərin ziyarəti: Peyğəmbərin (s) nəslindən olan seyidlərə ehtiram göstərmək bu günün xüsusi fəzilətlərindəndir.
Qədir-Xum bayramı günlərində aşağıdakı məsələlərə diqqət yetirilməlidir:
Qədir-Xum xütbəsinin daha çox oxunması: Bu xütbə dərin ilahi maarifi və hidayət məzmununu ehtiva edir və vilayətin mahiyyətini anlamaq üçün əsas mənbədir.
Bu günün vilayət günləri ilə əlaqəsinin dərk edilməsi: Qədir-Xum İslam tarixində mühüm dönüş nöqtəsi və imamət və vilayət sisteminin başlanğıcıdır.
Keçmiş hadisələrin hazırkı dövrlə əlaqəsinin anlaşılması: Vilayət yolunun həzrət Əmirəl-möminindən (ə) başlayaraq İslam Respublikası sisteminə qədər davam etdiyini dərk etmək vacibdir.
Vilayətə itaətin əsas prinsip kimi qəbul edilməsi: İran İslam Respublikasının yüksəlişi və tərəqqisi üçün səy göstərmək ümumi bir vəzifədir.
Vilayətlə yenidən əhd-peyman bağlayaq:
Vilayətin idealları ilə bağlanmış əhdi yeniləyərək hidayət yolunu davam etdirək.
Qədir-Xum xütbəsində Qurani-Kərim ayələrinə işarə:
Həzrət Əli (ə) Qədir-Xum xütbəsinin bəzi hissələrində Qurani-Kərimin möhkəm ayələrinə istinad edir və xütbə ilə ilahi ayələr arasında dərin bir bağlılıq yaradır. O həzrət buyurur: “Bəndəliyimi etiraf etdiyim üçün Allah-Taala mənə xəbər vermişdir ki, mənə nazil ediləni çatdırmaqda heç bir halda səhlənkarlığa yol verməyim və Onun bütün risalət və buyurduqlarını tam şəkildə insanlara çatdırım. Halbuki uca Allah mənim qorunmağımı Öz öhdəsinə almışdır.”
Bu hissədə aşağıdakı möhkəm ayəyə işarə edilir:
«يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ...» (Maidə, 67)
Yəni: “Ey Peyğəmbər! Rəbbindən sənə nazil ediləni (Quranı) təbliğ et!...”
Bu ayə ilahi risalətin çatdırılmasının vacibliyini və Peyğəmbərin (s) bu sahədə daşıdığı ağır məsuliyyəti vurğulayır. Eyni zamanda bu, həzrət Əlinin (ə) Qədir-Xumda vilayətinin elan olunmasının ilahi bir vəzifə olduğunu göstərir.
Mənim risalətim bu əsas üzərində qurulub ki, Qurani-Kərimin ayələrinə istinadən həzrət Əli (ə) barədə ilahi vəzifələrimi yerinə yetirim.
Eyni zamanda bildirirəm ki, mən bütün ilahi vəhyləri insanlara çatdırmaqla vəzifələndirilmişəm və bu vəhylərin içində Əmirəl-möminin Əlinin (ə) vilayəti xüsusi və üstün bir məqama malikdir.
İmam Əmirəl-mömininin (ə) məqamının vəhy güzgüsündə təcəllisi
“إِنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ أَخِی وَوَصِیِّی وَخَلِیفَتِی وَالْإِمَامُ بَعْدِی” rəvayəti (Təbliğ ayəsinə işarə ilə) və eləcə də vilayət ayəsi olan «إِنَّما وَلِیکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ»
"Sizin dostunuz yalnız Allah, Onun Peyğəmbəri və namaz qılıb rükuda ikən sədəqə verən möminlərdir." (Maidə, 55) bu ilahi risalətin təsdiqidir.
Bu şərəfli ayənin nazil olma səbəbi Əmirəl-mömininin (ə) şəninədir. Belə ki, o həzrət namaz halında olduğu zaman bir ehtiyac sahibi onun yanına gəlmiş, o da həmin anda üzüyünü ona vermişdir. Bu hadisə Peyğəmbəri-Əkrəm (s) tərəfindən həzrət Əlinin (ə) xəlifəliyinə və vəsiliyinə xüsusi diqqət və təsdiqin ifadəsi kimi qiymətləndirilir və onun misilsiz şəxsiyyətini göstərir.
Bundan əlavə, Qədir-Xum xütbəsində Qurani-Kərimin digər ayələrinə də işarələr edilmişdir. Allah-Təala Quranda Əmirəl-möminin (ə) üçün bir çox üstün sifətləri bəyan etmiş, onu vilayət sahibi, vəsi və risalətin ən uca təcəssümü kimi təqdim etmişdir. İnşallah, Qədir-Xumda həm imamətə, həm də digər məsum İmamların (ə) şəninə edilən işarələr bizim diqqət mərkəzimizdə olmalıdır.
Biz daim bilməliyik ki, Qurani-Kərim maarifi yalnız rəvayətlər vasitəsilə daha dərindən anlaşılır; çünki rəvayətlər də ayələrin təfsirinə yol göstərir. Bütün bunlar bizim bu həqiqətləri yaymaq və dərk etmək məsuliyyətimizi daha da artırır.
İmamət və bu ilahi əmrlə fəxr etmək lazımdır. O bir vəzifədir ki, Peyğəmbər (s) Qədir günündə onu elan etmişdir. Hətta bu yolda vilayətə qarşı çıxanlar üçün ilahi əzabın xəbərdarlığı da verilmişdir.
«وَاتَّقُوا یَوْمًا لَا تَجْزِی نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَیْئًا...»
(Bəqərə, 48)
Heç kimin başqasının əvəzinə bir şey ödəyə bilməyəcəyi, heç kəsdən şəfaət qəbul olunmayacağı və heç kimdən (günahlarının yerinə) fidyə (əvəz) alınmayacağı o gündən qorxun! Onlara heç bir köməklik göstərilməyəcəkdir.
Allah-Təala başqa bir yerdə buyurur:
«إِنَّ جَهَنَّمَ کَانَتْ مِرْصَادًا» (Nəbə, 21)
Şübhəsiz ki, cəhənnəm pusqudadı.
Bu yolda şübhə edən, Qədir-Xumu inkar edən və Əmirəl-mömininin (ə) imamətini qəbul etməyənlər ağır nəticələrlə üzləşəcəklər.
Ümid edirik ki, bu mübarək Qədir-Xum günü hamımız üçün bərəkətli olsun, Əmirəl-mömininin (ə) maarifini yaymaqda daha fəal olaq, onun vilayətini daha dərindən dərk edək və Qurani-Kərim üzərində daha çox təfəkkür edək. Çünki Qurani-Kərim və Əmirəl-möminin (ə) “Səqəleyn” bağının iki ayrılmaz sütunudur. Həmd olsun aləmlərin Rəbbi olan Allaha.
Rəyiniz