Hövzə Xəbər Agentliyinin Məşhəd şəhəri üzrə müxbirinin verdiyi məlumata görə, ixtisas mərkəzinin elmi heyətinin üzvləri Axund Xorasani və Bilal Şakiri Mərkəzi İslam Təbliğat İdarəsinin təşəbbüsü, eləcə də İslam Elmləri və Elmi-Tədqiqat İnstitutunun əməkdaşlığı ilə Məşhəd şəhəri üzrə İslam Təbliğat İdarəsində keçirilən ikinci «Müsəlmanları birləşdirən dəfn mərasimi» adlı elmi müzakirə toplantısında İslam İnqilabının sabiq liderinin intiqamının alınmasının fiqhi, ictimai və sivilizasiya baxımından müxtəlif aspektlərini izah edib.
Bilal Şakiri bildirib ki, fərdi qan intiqamı qətlə yetirilmiş şəxsin qan varislərinin qatildən tələb edə biləcəyi qəti hüquqlardan biridir və bu məsələnin əsasında heç bir ixtilaf yoxdur. Onun sözlərinə görə, qətlə yetirilən şəxsin ailəsinin qatil barəsində intiqamı almaq, qisas tələb etmək, barışmaq və ya onu bağışlamaq hüququ vardır və bu, İslam fiqhinin aydın məsələlərindən hesab olunur.
O əlavə edib ki, müzakirə mövzusu yalnız bir fərd kimi deyil, fərdi mövqeyi ilə yanaşı ictimai, dövlətçilik və sivilizasiya baxımından da xüsusi məqama malik olan İslam İnqilabının sabiq lideri Ayətullah Seyid Əli Xameneinin intiqamının alınmasıdır. Buna görə də qan intiqamı məsələsinə şəxsi münasibətlər çərçivəsindən kənarda baxılmalı və dövlət fiqhi yanaşması əsasında araşdırılmalıdır.
O bildirib ki, şəhid Ayətullah Seyid Əli Xamenei təkcə bir şəxs deyil, müsəlmanların vəliyyi-fəqihi, şiə dünyasının böyük alimi və İran İslam Respublikasının siyasi hakimiyyətinin rəmzidir. Buna görə də onun intiqamının alınması yalnız varislərin şəxsi hüququ çərçivəsində təhlil oluna bilməz.
İntiqamın araşdırılmasının zəruriliyi
İxtisas Mərkəzinin elmi heyətinin üzvü Axund Xorasani bildirib ki, bəzi terminoloji ixtilafların qarşısını almaq üçün «intiqam» ifadəsindən istifadə etmək olar.
O qeyd edib ki, bu ifadə ilə nəzərdə tutulan məhz fərdi fiqhin sərhədlərini aşan ictimai və dövlət səviyyəli qan intiqamıdır.
Bilal Şakiri vurğulayıb ki, bu ideyanın əsası İmam Hüseyn (ə) və İmam Əlinin (ə) ziyarətnamələrində işlədilən «Sarəllah» (Allahın qanı) ifadəsindən nümunəsidir. Bu ifadə göstərir ki, qan intiqamı fərdi münasibətlər çərçivəsindən çıxaraq ilahi, ictimai və sivilizasiya xarakterli bir məsələyə çevrilə bilər.
Şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin çıxışları ictimai qan intiqamını təsdiqləyir
Bilal Şakiri, şəhid Ayətullah Seyid Əli Xamenei və Qasim Süleymani şəhid olduqdan sonra etdiyi çıxışlarına istinad edərək bildirib ki, şəhid Ayətullah Seyid Əli Xamenei müqavimət cəbhəsinə bağlı olan bütün insanların şəhid Süleymaninin qanının intiqamını almağa borclu olduqlarını açıq şəkildə bəyan etmişdi.
O əlavə edib ki, bu yanaşma göstərir ki, qan intiqamı yalnız şəhidin ailəsinə məxsus hüquq deyil. Müqavimət cəbhəsinə mənsub olan bütün şəxslər bu məsuliyyəti bölüşürlər və məhz bu baxış fərddənkənar qan intiqamı nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edir.
İxtisas Mərkəzinin elmi heyətinin üzvü Axund Xorasani fərdi və ictimai qan intiqamı arasındakı ilk fərqin bu hüquqa sahib olanların dairəsinin genişlənməsi olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, ənənəvi fiqhdə qan intiqamı qətlə yetirilənin qan varisləri və vərəsələrinin hüququ hesab olunur. Lakin cəmiyyətin vəliyyi şəhid edildikdə, onun vilayətini qəbul edən hər kəs qan intiqamı almaq məsuliyyətini daşıyır.
O vurğulayıb ki, bu yanaşmada məsələ şəxsi hüquq olmaqdan çıxaraq İslam cəmiyyətinin haqqına çevrilir. Buna görə də şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin (r) qanının intiqamını almaq təkcə İran xalqının deyil, bütün İslam ümmətinin ümummilli və ümumislami məsuliyyəti hesab olunur.
Bilal Şakiri sonda qeyd edib ki, şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin şəhid Süleymani barədə müqavimət cəbhəsinə bağlı olan hər kəsi qan intiqamçısı adlandırması, bu ictimai və fərdi fiqhdən daha geniş yanaşmanı təsdiqləyən mühüm dəlillərdən biridir.
İctimai qan intiqamında bağışlama anlayışı yoxdur
O bildirib ki, ikinci fərq bağışlama və güzəşt məsələsi ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, fərdi qan intiqamında qan varisləri qisas tələb edə, diyə qəbul edə və ya öz hüquqlarından keçə bilərlər. Lakin ictimai qan intiqamında belə bir hüquq mövcud deyil. Çünki bu hüquq bir və ya bir neçə şəxsə deyil, bütün İslam cəmiyyətinə məxsusdur.
O əlavə edib ki, hüquq bütün İslam ümmətinə aid olduqda, ayrı-ayrı şəxslərin həmin hüquqdan imtina etməsi mümkün deyil və qan intiqamı məsələsi qüvvədə qalır.
Bilal Şakiri üçüncü fərqin qisas anlayışının məzmununun dəyişməsi olduğunu bildirərək deyib ki, bu yanaşmada qisas artıq yalnız qatilin cəzalandırılmasına yönəlmiş hüquqi hökm deyil, ictimai, siyasi və sivilizasiya xarakteri daşıyan bir məsələyə çevrilir.
O davam edərək bildirib ki, burada söhbət təkcə qatilin özündən getmir. Cinayəti törədən tərəfin hüquqi və struktur mövqeyi də əhəmiyyət daşıyır. İslam cəmiyyətinin vəliyyi-fəqihinin terror edilməsinə bir dövlət başçısı göstəriş verdikdə, əslində cinayəti yalnız bir şəxs deyil, bütöv bir siyasi sistem və sivilizasiya quruluşu törətmiş olur. Buna görə də veriləcək cavab da həmin səviyyəyə uyğun olmalıdır.
İxtisas Mərkəzinin elmi heyətinin üzvü Axund Xorasani bildirib ki, belə şəraitdə qisas cinayətin strukturuna uyğun şəkildə yenidən müəyyən edilməlidir və təkcə bir şəxsin cəzalandırılması belə bir cinayətə tam cavab sayıla bilməz.
O, bu elmi müzakirədə səsləndirilən fikirlərə toxunaraq əlavə edib ki, qüvvələr nisbətinin dəyişməsi, hegemon sistemin zəiflədilməsi və ABŞ-nin regiondan çıxarılması kimi nümunələri sivilizasiya səviyyəli qisas çərçivəsində təhlil etmək olar.
Bilal Şakiri qeyd edib ki, şəhid Qasim Süleymani şəhid olduqdan sonra yeni rəhbər Seyid Müctəba Hüseyni Xamenei də ABŞ-nin regiondan çıxarılmasını intiqamın və həqiqi qisasın bir hissəsi kimi təqdim etmişdi. Əgər üstünlük meyarı əsasında şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin məqamına baxsaq, təbii olaraq qisas da daha yüksək səviyyədə müəyyən edilməlidir.
Vəliyi-fəqih İslam cəmiyyətinin məsuliyyətini daşıyır
O bildirib ki, dördüncü fərq şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin qanının intiqamı məsələsi də vəliyi-fəqihin mövqeyi ilə bağlıdır.
Onun sözlərinə görə, fərdi fiqhdə qətlə yetirilən şəxsin qan vəlisi olmadıqda və ya qan varisləri məsələni izləyə bilmədikdə, şəriət hakimi qan vəlisi kimi çıxış edir. Lakin ictimai qan intiqamında məsələ fərqlidir.
O əlavə edib ki, burada vəliyi-fəqih elə başlanğıcdan İslam cəmiyyətinin nümayəndəsi və qan vəlisi hesab olunur və qan intiqamının təqibini öz üzərinə götürür. Çünki bu hüquq bütün İslam cəmiyyətinə məxsusdur.
Bilal Şakiri vurğulayıb ki, şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin özünün də şəhidlərin qan intiqamı ilə bağlı bütün müraciətləri məhz bu yanaşma əsasında səsləndirilib və heç vaxt ailə və ya şəxsi qan intiqamını nəzərdə tutmayıb.
İxtisas Mərkəzinin elmi heyətinin üzvü Axund Xorasani çıxışının davamında fiqhi dəlillərin yenidən araşdırılmasının zəruriliyini vurğulayaraq bildirib ki, Ruhullah Xomeyni və yeni seçilmiş Ali Məqamlı Rəhbər Seyid Müctəba Hüseyni Xamenei dəfələrlə fiqhin dövlətçilik yanaşması əsasında yenidən nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini qeyd ediblər. Bu məsələdə də mütləq yeni dəlillər axtarmağa ehtiyac yoxdur. Mövcud dəlilləri yenidən təhlil etməklə müasir məsələlərə cavab vermək mümkündür.
O əlavə edib ki, ağıl baxımından ehtimal olunan zərərin qarşısının alınması və İslam dövlətinin qorunması kimi qaydalar ictimai qan intiqamının fiqhi əsasını təşkil edə bilər. Çünki İslam cəmiyyətinin rəhbərlərinə qarşı törədilən cinayətlər münasib cavabsız qalarsa, bu cür cinayətlərin təkrarlanması üçün zəmin yaranacaq.
Dövlət fiqhində vəli və qisas anlayışlarının yenidən müəyyənləşdirilməsi
Şakiri bildirib ki, nəqli (sənədli) dəlillər baxımından da qan vəlisi, vilayət və qisasla bağlı məsələlər yenidən araşdırılmalıdır ki, «vəli» anlayışı fərdi fiqhin çərçivəsindən çıxarılaraq ictimai və dövlətçilik yanaşması əsasında şərh olunsun.
O davam edərək qeyd edib ki, qisas anlayışı da bu yeni yanaşmaya uyğun şəkildə yenidən müəyyənləşdirilməlidir ki, İslam cəmiyyətinin rəhbərlərinə qarşı hegemon sistemlər tərəfindən planlaşdırılan cinayətlərə layiqli cavab vermək mümkün olsun.
İxtisas Mərkəzinin elmi heyətinin üzvü Axund Xorasani çıxışının sonunda məsumların (ə) həyat yoluna toxunaraq bildirib ki, Əhli-beytin (ə), xüsusilə də İmam Səccad (ə) Kərbəla hadisəsindən sonrakı fəaliyyəti, intiqamının şəxsi münasibətlərdən daha geniş miqyasda davam etdirilməsinin aydın nümunəsidir və bu yanaşma ictimai və sivilizasiya xarakterli qan intiqamı nəzəriyyəsinin fiqhi əsaslarının izahında mühüm dayaq rolunu oynaya bilər.
O sonda vurğulayıb ki, şəhid Ayətullah Seyid Əli Xameneinin intiqamı fiqhinin izahı dövlətçilik və sivilizasiya fiqhi sahəsindəki müzakirələrin inkişaf etdirilməsini tələb edir. Beləliklə, əqli və nəqli dəlillərdən, eləcə də məsumların həyat yolundan istifadə etməklə bu məsələnin əsaslarını bu gün İslam dünyasının ehtiyaclarına uyğun şəkildə yenidən araşdırmaq və izah etmək mümkün olacaq.
Xəbərin sonu
Rəyiniz